The Odyssey: Odysseus in de versie van Christopher Nolan

Tijdens mijn middelbare schooltijd maakte ik al kennis met Homeros en zijn twee beroemde werken de Ilias en de Odyssee. Beide epische gedichten bevatten een groot aantal mythen en sagen, en vormen samen de oudst bekende Oudgriekse literaire werken. Of ze werkelijk door één persoon of door een groep auteurs geschreven zijn, daar bestaat echter nog altijd geen zekerheid over. Maar hoe dan ook, de teksten zouden geschreven zijn rond het jaar 750 vóór het begin van onze jaartelling. Heel precies weten we dat niet, het kan ook een halve eeuw eerder of later geweest zijn. De verhalen zelf zijn in elk geval nog ouder. Ze werden eeuwenlang mondeling doorverteld en gezongen voordat ze op schrift werden gesteld.

De Odyssee (in het Grieks: Ὀδύσσεια) is een lang heldendicht (epos) van om en bij de 12.000 versregels, dat voornamelijk de zwerftocht van Odysseus beschrijft. Odysseus is de koning van het eiland Ithaka, die na het einde van de Trojaanse Oorlog (die tien jaar duurde) zijn weg terug naar huis zoekt (en daar nog eens zowat tien jaar over doet).

Als je de Odyssee wilt lezen en geen Oudgrieks kent, dan zou ik je aanraden om niet de eerste de beste vertaling van het werk van Homeros te lezen, maar wel de versie die Stephen Fry in 2024 heeft uitgebracht. Sir Stephen Fry – ja, vorig jaar werd hij door King Charles geridderd en hij mag zich nu dus sir noemen – is gekend van film en tv en heeft ook al een behoorlijk aantal boeken, zowel fictie als non-fictie, op zijn naam staan. In de voorbije jaren bracht hij vier boeken uit waarin hij de Griekse mythen op een boeiende manier opnieuw vertelt. Het vierde en laatste deel van die reeks is Odyssey, en het is ook in het Nederlands vertaald.

Maar nu is er dus ook de film, een film van epische proporties, van niemand minder dan Christopher Nolan. Nolan is niet de eerste de beste. Hij heeft al heel wat bijzonder succesvolle en knap gemaakte films op zijn naam staan, waarvan The Dark Knight, Inception, Interstellar, Dunkirk, Tenet en Oppenheimer er maar enkele zijn.

Er zitten heel wat bekende acteurs en actrices in de film. De hoofdrol is weggelegd voor Matt Damon als Odysseus. Andere belangrijke personages worden vertolkt door onder anderen Tom Holland (Odysseus’ zoon, Telemachus), Anne Hathaway (Odysseus’ vrouw, Penelope), Zendaya (Athena, godin van de wijsheid), Charlize Theron (Kalypso, dochter van Atlas), Lupita Nyong’o (Helena van Troje, dochter van Zeus en Leda), Jon Bernthal (Menelaos), Elliot Page (Sinon) en Benny Safdie (Agamemnon).

Uniek aan The Odyssey is dat de volledige film, die bijna drie uur duurt, in IMAX 70mm-formaat gedraaid werd, wat echt wel een bijzondere uitdaging was. Zo’n IMAX-camera is een groot, log toestel, dat met 70 mm-film werkt (het grootst mogelijke filmformaat) en behoorlijk wat lawaai maakt. Om dat lawaai tijdens de opnames te dempen zodat de dialogen opgenomen konden worden, werd er een geluidsdichte behuizing omheen gezet, wat het ding natuurlijk nog groter en logger maakte. Het was een hele opdracht om die camera overal mee te nemen op locatie, zowel in de bergen als op zee. Ja, heel wat scènes die zich op zee afspelen werden niet in een groot bassin in de studio gefilmd, maar écht op zee, om de beelden zo realistisch mogelijk te maken. De filmspoel draait horizontaal en aan een grote snelheid, zodat na drie minuten filmen de spoel telkens vervangen moet worden!

IMAX 70mm is een analoog filmformaat, niet digitaal dus, maar wel met een bijzonder grote beeldresolutie. Het aantal zalen waarin de film in deze versie te zien is, is erg beperkt. In Europa zijn er slechts vijf IMAX-zalen waar je The Odyssey in dit formaat kunt gaan bekijken (wees gerust, andere zalen vertonen de film ook, maar dan in een standaard bioscoopformaat of een kleiner IMAX-formaat). Eén van die vijf is Kinepolis Brussel, die speciaal voor deze film zijn IMAX-zaal verbouwde en een 70mm-projector liet installeren! Het is de enige zaal in de Benelux waar je Nolans The Odyssey in het oorspronkelijke formaat kunt gaan bekijken.

In België zijn er ondertussen al vijf IMAX-zalen: naast Brussel ook in Antwerpen, Hasselt, Luik en Charleroi, maar enkel de zaal in Brussel kan (sinds kort) IMAX 70mm aan. De andere IMAX-bioscopen gebruiken IMAX-laserprojectie (en vertonen gedigitaliseerde versies van IMAX-films).

Ik ben de film gisteren in Kinepolis Brugge gaan bekijken. Geen IMAX dus, maar wel inclusief een deskundige inleiding door Nadia Sels, experte in de klassieke mythologie, onder de noemer ‘Film & Facts’. Professor Sels bezorgde het publiek heel wat interessante achtergrondinformatie over de Odyssee en had daarbij zowel aandacht voor de absolute leek als voor wie al meer vertrouwd is met het epos van Homeros en de Griekse mythologie. De film is nu al een enorm succes en zal zeker nog een hele tijd in de bioscoopzalen te zien blijven. Ik ga de film beslist nog een keer bekijken, maar dan op het grote IMAX-scherm in Brussel!

Daar moet ik wel wat dieper voor in de buidel tasten. Een ‘gewoon’ bioscoopticket is bij snoepgigant Kinepolis sowieso al niet goedkoop, en bovendien komen daar doorgaans nog allerlei supplementen bij, zoals een supplement voor een 3D-film, een supplement voor een film van lange speelduur, een supplement voor Laser Ultra of ScreenX, etc. Voor een IMAX-ticket in Kinepolis Brussel moet je maar liefst 31,20 euro neertellen! In de IMAX-zaal van Kinepolis Antwerpen betaal je 21,20 euro. In Nederland kan het een heel stuk goedkoper. Ter vergelijking: voor een IMAX-voorstelling bij Pathé Spuimarkt in Den Haag betaal je slechts 16,50 euro!

Velen zullen het met mij eens zijn dat een ‘gewoon’ bioscoopticket bij Kinepolis eigenlijk al veel te duur is. Dat heeft vele filmliefhebbers er de voorbije jaren ongetwijfeld toe aangezet om minder films in de bioscoop te gaan bekijken, zeker nu grote tv-schermen erg betaalbaar zijn geworden en er een bijzonder groot filmaanbod is via allerlei streamingdiensten. Ook streamingdiensten hebben natuurlijk hun prijskaartje, maar in vergelijking met de bioscoop is dat peanuts. Voor de prijs van één bioscoopticket bij Kinepolis kun je bij Netflix een hele maand lang zo veel films en series streamen als je wilt. Bovendien kan dat bij Netflix reclamevrij; bij Kinepolis word je, ondanks het dure ticket, ook nog eens verplicht om een kwartier lang naar irritante reclamespots te kijken. Maar dat weiger ik pertinent. Als ik op mijn eentje naar de bios ga, zit ik tijdens de reclames op mijn smartphone te lezen, want aan irritante reclames heb ik totaal geen boodschap en mijn tijd is kostbaar. Bij de trailers ben ik natuurlijk wél met mijn volle aandacht bij het scherm, want dat maakt een essentieel deel uit van de bioscoopervaring.

Het aantal bioscoopbezoeken zit zowel in Nederland als in België nog altijd onder het peil van tien jaar geleden, en daar zullen de fors gestegen ticketprijzen ongetwijfeld voor iets tussen zitten. Na de spectaculaire terugval in de coronajaren 2020 en 2021 is het bioscoopbezoek weer gestegen, maar het blijft in beide landen nog altijd ruim onder de aantallen van 2019. Het lijkt er dus op dat heel wat mensen, net als ik, minder films in de bioscoop gaan bekijken en geduldig afwachten tot ze de film gewoon thuis kunnen zien via streamingkanalen of fysieke media.

Maar voor een film als The Odyssey maken velen ongetwijfeld een uitzondering, en terecht! Kinepolis zal dat ongetwijfeld merken aan de omzet. Als je The Odyssey in IMAX Brussel of in een andere IMAX-zaal wil gaan bekijken, weet dan dat al heel wat voorstellingen uitverkocht zijn en dat je dus wellicht nog wat geduld zult moeten hebben. Maar ieder die bereid is om voldoende euro’s neer te tellen en naar Brussel af te zakken, krijgt de kans. Er zijn al extra voorstellingen gepland, las ik gisteren nog tijdens de reclame.

kinepolis.be/nl/content/film-facts-odyssey
www.imdb.com/title/tt33764258

Breedbeeld. Verweven werelden van Brugge 900–1550

Onlangs heb ik voor een tweede keer een bezoek gebracht aan BRUSK, de gloednieuwe kunsthal in Brugge – een van de zeldzame bouwprojecten die binnen de voorziene tijd én binnen het voorziene budget zijn gebleven. Deze keer voor een geleid bezoek met gids aan Breedbeeld. Verweven werelden van Brugge 900–1550, een cultuurhistorische tentoonstelling waarin meer dan 250 fascinerende kunst- en erfgoedobjecten te zien zijn.

De stukken komen uit vermaarde internationale museumcollecties, waaronder de National Gallery, de Biblioteca Apostolica Vaticana, het Louvre, de Bodleian Libraries, het Kunsthistorisches Museum, de British Library, het Metropolitan Museum of Art en het Rijksmuseum, met topstukken als de Passie van Christus van Hans Memling (uit de Galleria Sabauda in Turijn) en het Portret van Mehmet II van Gentile Bellini (uit de National Gallery). Indrukwekkend!

De stukken zijn gegroepeerd rond een aantal thema’s of ‘werelden’: de Noordzee, de Middellandse Zee, de hofcultuur, het christelijke Oosten en de nieuwe wereld. Er is héél veel te zien, en aan elk stuk hangt een heel verhaal vast. De tentoonstelling nodigt de bezoeker uit tot een bredere kijk – vandaar de naam Breedbeeld. We ontdekken hoe ideeën, mensen en goederen verbonden zijn met Brugge, en hoe culturen via Brugge verbonden zijn met elkaar. De expositie combineert historische artefacten met moderne audiovisuele middelen.

Het is vrij donker in de zaal, maar dat heeft een goede reden. Om de kostbare schilderijen maximaal te beschermen, moet lichtinval zo veel mogelijk vermeden worden. De grote, op het noorden gerichte ramen van de grote zaal van BRUSK zijn voor de gelegenheid volledig verduisterd.

Mijn persoonlijke interesse werd vooral gewekt door de vele schilderijen, manuscripten met prachtige kleurrijke miniaturen, enkele astronomische instrumenten zoals astrolabia en een draagbare zonnewijzer met kompas, en boeken met tekeningen van astrolabia en hemellichamen. Ook enkele oude kaarten zijn in Breedbeeld te zien – die niet allemaal Europa in het centrum van de wereld of het noorden bovenaan plaatsen.

Bij deze bijzonder boeiende en leerrijke tentoonstelling hoort ook een prachtig boek, verkrijgbaar in BRUSK én in de boekhandel: Verweven werelden van Brugge door Peter Frankopan (curator van de tentoonstelling), uitgegeven bij Hannibal Books. Ik had nog een boekenbon in een lade liggen en heb die gebruikt om het boek aan te schaffen (niet in de shop van BRUSK, maar achteraf in de boekhandel), en ik heb meteen ook maar een ander boek gekocht dat met de geschiedenis van Brugge te maken heeft: De kaart van 1562 uitvergroot – Brugge door de ogen van Marcus Gerards, uitgegeven bij De Boekenmaker. Dat boek gaat over een van de beroemdste kaarten die ooit van Brugge gemaakt zijn.

Breedbeeld. Verweven werelden van Brugge 900–1550, nog tot 6 september dagelijks (behalve op maandag) in BRUSK, Brugge. Wil je achteraf thuis nog wat nagenieten of wat meer over de Brugse middeleeuwen te weten komen, dan is het boek beslist een aanrader!

bruskbrugge.be

The Right Stuff

The Right Stuff is de titel van een film uit 1983. Het was een van de eerste dvd’s in mijn verzameling van films die iets met ruimtevaart te maken hebben. The Right Stuff is een adaptatie van het gelijknamige boek dat Tom Wolfe vier jaar eerde publiceerde, en het gaat over de eerste Amerikaanse astronauten die de nog maar pas in het leven geroepen NASA rekruteerde voor het Mercury-programma.

Nu is The Right Stuff ook de titel van een nieuwe achtdelige National Geographic-tv-serie waarvan de eerste twee afleveringen afgelopen vrijdag wereldwijd in première gingen op Disney+. Je begrijpt dat ik vrijdagavond dus gretig aan mijn tv-scherm gekluisterd zat.

De eerste aflevering begint op de ochtend van 5 mei 1961, de dag dat Alan Shepard als eerste Amerikaan naar de ruimte vertrok, een kleine maand nadat de Rus Joeri Gagarin met de eer was gaan lopen. De Russen hadden de wereld herhaaldelijk met verstomming geslagen met de eerste kunstmaan (Spoetnik 1, 4 oktober 1957), het eerste levende wezen (de hond Laika, die haar ruimtereis op 14 mei 1958 helaas niet overleefde), en de eerste mens in de ruimte (Joeri Gagarin, 12 april 1961). Hoog tijd dus dat de Amerikanen ook eens wat van hun kunnen lieten zien.

Maar voor we Shepard met zijn Mercury-Redstone 3 (alias Freedom-7) gelanceerd zien worden, flashen we back naar 1959, naar de selectie van de eerste NASA-astronauten. Het is even wennen om de legendarische ‘Mercury Seven’ – de zeven eerste NASA-astronauten – vertolkt te zien worden door weer een nieuwe cast. De volgende zes afleveringen zullen de komende vrijdagen wekelijks gereleaset worden. Ik kijk ernaar uit!

Er is de laatste tijd een aardig aanbod van ruimtevaartseries op de streamingplatformen. Eerder al hadden we op AppleTV+ For All Mankind (alternative history, over de Apollo-maanlandingen), op Netflix Space Force (komedie, over de door Trump in het leven geroepen legeronderdeel met een logo dat verdacht veel op dat van Star Trek gelijkt), Away (scifi, over de eerste bemande reis naar Mars) en Challenger: The Final Flight (docu-miniserie over de ramp met spaceshuttle Challenger). Ook met deze Right Stuff-adaptatie worden de liefhebbers van het genre weer flink verwend!

Zeg nu zelf, dat is toch allemaal véél interessanter kijkvoer dan al die oude en nieuwe Vlaamse series op het veel te dure streamz, nietwaar?

www.disneyplus.com/series/the-right-stuff/4wCkPyO0JUux
www.nationalgeographic.com/tv/shows/the-right-stuff

For All Mankind

Het is wat met al die videostreamingdiensten tegenwoordig... In België kunnen we naast Telenet Play More kiezen uit Netflix, Amazon Prime Video, Disney+ (vanaf 15 september), Apple TV+, en binnenkort (?) ook Streamz (de ‘Vlaamse Netflix’). Het aanbod is zó groot, dat je als film- en serieliefhebber niet weet wat eerst gekeken.

Je kunt natuurlijk niet op ál die diensten een abonnement nemen, maar af en toe wil je één bepaalde serie zien, die enkel op één bepaald platform aangeboden wordt. Zo heb ik begin dit jaar – nog vóór corona, het lijkt wel een eeuw geleden – de nieuwste Star Trek-serie Picard bekeken op Amazon Prime Video. Ik heb daarbij dankbaar gebruikgemaakt van de gratis proefperiode van 30 dagen bij Amazon Prime (en mijn abonnement daarna direct weer opgezegd).

Een week geleden ben ik dan ingegaan op het introductieaanbod van Apple TV+, dat helaas wat minder vrijgevig is dan Amazon. Bij Apple TV+ kun je enkel de eerste 7 dagen gratis kijken.

Maar aan één week had ik genoeg om het volledige eerste seizoen van For All Mankind te bekijken, een serie waar ik al heel wat over had gehoord en die ik absoluut wou zien. In tien afleveringen van gemiddeld meer dan een uur voert For All Mankind de kijker terug naar het einde van de jaren 60 en het begin van de jaren 70, de periode van de maanlandingen en het Apollo-programma. Aangezien ik al sinds mijn prilste jeugd een bijzonder grote belangstelling heb voor ruimtevaart, is deze serie dus echt iets voor mij.

De titel is een verwijzing naar de tekst op de gedenkplaat die de bemanning van Apollo 11 op de Maan heeft achtergelaten: ‘We came in peace for all mankind’ (‘We zijn in vrede gekomen voor de hele mensheid’). De reeks is echter geen documentaire. Het is zogenaamde alternate history, een subgenre van sciencefiction waarbij vertrokken wordt van een reële historische gebeurtenis, en waarbij men zich vervolgens de vraag stelt: wat als de geschiedenis net iets anders was verlopen?

Welnu: de historische gebeurtenis die aan de basis ligt van het verhaal, is de ruimtewedloop (de ‘space race’) van de jaren 60, waarin Amerika en Rusland wedijverden om als eerste een mens op de Maan te zetten. De eerste aflevering van For All Mankind opent met de spannende momenten van die eerste bemande maanlanding... maar een en ander verloopt niet zoals we ons herinneren uit de geschiedenisboeken. Het is namelijk geen Amerikaanse, maar een Russische astronaut die als eerste voet op de Maan zet. Niet de Amerikaanse, maar de rode Sovjetvlag wordt in de maanbodem geplant.

Maar Amerika geeft zich niet gewonnen. Korte tijd later landen ook Amerikaanse astronauten op de Maan. Na de succesvolle Apollo-maanlandingen hebben de Russen hun pogingen gestaakt om Russen op de Maan te zetten. In de reeks stelt men zich echter de vraag: wat als die ruimtewedloop nooit werd beëindigd? Beide mogendheden installeren al snel een basis op de Maan.

De reeks is dus fictie, maar wél interessant voor wie geïnteresseerd is in de échte ruimtevaartgeschiedenis. In de reeks komen we heel wat historische ruimtevaartfiguren tegen, zoals Neil Armstrong, Buzz Aldrin en Michael Collins, John Glenn, Deke Slayton, Gene Kranz, Werner von Braun, etc. We maken ook kennis met de Mercury 13: de vrouwelijke piloten die ten tijde van het Mercury-programma (echter niet als officiële NASA-recruten) dezelfde testen ondergingen als hun mannelijke NASA-collega’s.

In het echt werd het Apollo-programma vroegtijdig stopgezet en was Apollo 17 de laatste bemande maanmissie; in de reeks zitten we in aflevering 10 al aan Apollo 25, en het lijkt erop dat het nog wel een tijdje kan blijven doorgaan. Het staat nu al vast dat er een tweede seizoen komt. Ik ben benieuwd!

Het creatieve brein achter deze reeks is Ronald D. Moore, een naam die niet onbekend in de oren zal klinken bij de fans van Star Trek en Battlestar Galactica. De makers hebben alles in het werk gesteld om de reeks zo authentiek mogelijk te maken en hebben heel veel aandacht besteed aan details, zowel voor wat betreft de hele look van de sixties en seventies, als voor de technisch/wetenschappelijke correctheid van het hele ruimtevaartgebeuren. Ik heb af en toe wel een paar dingen gezien die niet helemaal kloppen, maar daar doen we niet moeilijk over. Al bij al is hier meer dan behoorlijk werk geleverd.

Als Android-gebruiker was het wel een heel gedoe om de afleveringen via mijn Chromecast naar mijn tv-toestel te streamen. Apple en Google zijn duidelijk geen beste vriendjes. Een Apple TV-app voor Android bestaat er niet, dus ik moest de reeks via de webbrowser bekijken. Op mijn Android-telefoon lukte dat echter langs geen kanten, maar vanaf mijn Windows-laptop ging het gelukkig wel. Op die manier kon ik de reeks uiteindelijk tóch vrij comfortabel op mijn grootste scherm bekijken, maar ik moest er wel af en toe wat kleine haperingen bijnemen. Gelukkig niet zo vaak dat het hinderlijk werd, maar met andere streamingdiensten heb ik alvast nooit problemen.

tv.apple.com/us/show/for-all-mankind/umc.cmc.6wsi780sz5tdbqcf11k76mkp7
www.imdb.com/title/tt7772588

Spektakelmusical 40-45

Ik heb een bijzonder muzikaal weekend achter de rug: vrijdagavond naar de avant-première van Annie, zondagmorgen naar een aperitiefconcert, en zondagavond naar de spektakelmusical 40-45.

Ja, we zijn er dan eindelijk toch geraakt. Deze musical ging op 7 oktober vorig jaar al in première in het pop-uptheater van Studio 100 in Puurs. Iedereen had er de mond van vol en gooide kwistig met superlatieven. Eigenlijk stond ik er eerst wat argwanend tegenover. Vijf jaar geleden hadden we de voorganger gezien, ’14-’18: de musical, en daar was ik niet echt wild van. Veel spektakel, dat wel, maar als musical vond ik ’m toch niet erg geslaagd. De liedjes bleven niet hangen, en het verhaal was maar zo-zo.

Net als bij 14-18 wordt ook bij 40-45 gebruik gemaakt van rijdende tribunes. Bij 14-18 reed de tribune soms wat vooruit, dan weer wat achteruit, en dat was het dan. Bij 40-45 heeft men het anders aangepakt. Er zijn acht rijdende tribunes, die onafhankelijk van elkaar kunnen bewegen. Niet enkel vooruit of achteruit, maar alle kanten op. Soms staan alle tribunes naast elkaar opgesteld, even later vier aan de ene kant, vier aan de andere kant, en op een ander moment staan ze allemaal in een cirkel. Daardoor wordt de techniek veel beter benut dan bij de vorige musical, en de bewegingen (vooruit, achteruit, opzij of draaiend) zorgen voor een ervaring die vergelijkbaar is met de camerabewegingen in een bioscoopfilm, waardoor het spektakel erg filmisch overkomt.

Ook al is het niet veel, rijdende tribunes maken toch wat lawaai, dat hadden we vorige keer al ondervonden. Maar deze keer hadden we er minder last van, omdat we allemaal een koptelefoon op hadden. Dat wist ik van tevoren, en dat was eigenlijk ook een van de redenen waarom ik wat argwanend was. Een muzikale voorstelling bijwonen met een koptelefoon op je hoofd, het leek me een bijzonder vreemd idee. Er is geen live orkest. Je luistert dus via een koptelefoon naar muziek die van tevoren opgenomen is. Tja, dat kan ik thuis natuurlijk ook. De acteurs zingen en spreken gelukkig wel live.

Maar het geluid viel best mee. De koptelefoon zat comfortabel, en is eigenlijk een noodzaak wanneer de tribune alle kanten op rijdt. Niet enkel om het lawaai van het rijden wat te dempen, maar ook om een ander probleem op te lossen. In een gewone concertzaal bevinden de luidsprekers of het orkest zich op een vaste plaats, en dat zou niet werken wanneer je als toeschouwer voortdurend naar een andere plek in de zaal rijdt.

Ik moet eerlijk toegeven dat 40-45 mijn verwachtingen ruimschoots overtroffen heeft. Het verhaal kon boeien; de muziek en de songs waren bijzonder genietbaar. Alles zat goed, eigenlijk heb ik nergens iets op aan te merken. Studio 100 heeft duidelijk geleerd van het experiment met 14-18 en is erin geslaagd de opvolger in alle opzichten beter te maken. Deze nieuwe productie heeft een beter verhaal met zowel ernstige, vrolijke, dramatische als ontroerende scènes. Ze heeft betere liedjes, bevat nog meer technisch vernuft, maakt beter gebruik van de rijdendepodiumtechniek en is bij momenten ronduit spectaculair. Het bijzonder uitgestrekte podium biedt niet enkel plaats aan een grote groep acteurs en figuranten; er rijden decorstukken, auto’s en een trein op, en er stort zelfs een vliegtuig op neer. O ja, ik moet ook waarschuwen voor de occasionele pyrotechnische effecten en luide knallen, die sommige bezoekers misschien wat schrik zouden kunnen aanjagen.

Toch zijn er enkele minpuntjes. De zitjes in het pop-uptheater zijn een stuk minder comfortabel dan de stoelen in een écht theater, ik miste toch wel de aanwezigheid van een live orkest, en de parking zit vol putten en hobbels. Aan dat laatste erger ik me dubbel omdat een parkeerticket niet bepaald goedkoop is: 10 euro als je het vooraf online koopt, 12 euro als je het ter plekke betaalt. Voor die prijs mag Gert Verhulst op zijn minst die putten eens laten vullen! Als je de beste plaatsen wilt (in de eerste zes rijen op de tribunes), betaal je daar een stevig prijskaartje voor, en ook de drankjes in de bar zijn eerder prijzig.

Over de muziek (van Steve Willaert en Will Tura), het script en de teksten (van Frank Van Laecke en Allard Blom) ben ik vol lof, net als over de acteer- en zangprestaties van de cast.

Jelle Cleymans en Jonas Van Geel nemen de hoofdrollen voor hun rekening. Van Cleymans wist ik al dat hij meer dan behoorlijk kon acteren en zingen. Ik ken hem datuurlijk van Spring, maar ik had hem ook al twee keer in een musical aan het werk gezien: Kuifje – De Zonnetempel (2007) en 14-18 (2014). Jonas Van Geel kende ik eigenlijk alleen maar als gekkebekkentrekker op tv, maar in 40-45 laat hij zien dat hij ook serieuze rollen aankan.

Verder deden er nog een hele resem bekende acteurs en actrices mee: Nathalie Meskens, Marleeen Merckx, Peter Van De Velde, Jan Schepens en Jo De Meyere. Die laatste heeft ondertussen de respectabele leeftijd van 80 jaar bereikt, maar voelt zich nog prima thuis op een podium en beschikt nog over een krachtige stem. Als je de musical een hele tijd geleden gezien hebt of pas later gaat bekijken, kan het overigens goed zijn dat je met een andere cast te maken kreeg of nog zult krijgen.

Mocht je nog twijfelen, aarzel niet langer! 40-45 is méér dan de moeite waard. Alle lof en positieve kritieken die de productie krijgt toebedeeld, zijn meer dan terecht! Er zijn nog voorstellingen tot half mei 2020.

40-45.live

Maan/Moon

Onder de titel Maan/Moon loopt nog tot 6 oktober een interessante fototentoonstelling in het FOMU (Fotomuseum Antwerpen). Afgelopen weekend brachten we er met enkele leden van Volkssterrenwacht Beisbroek een geleid bezoek. De tentoonstelling belicht twee verschillende aspecten van de Maan: enerzijds het wetenschappelijk-historisch-technologische aspect: het bestuderen van de Maan en de space race om er te geraken, anderzijds de poëtische kant van de Maan. Heel wat kunstenaars lieten zich door dit bijzondere hemellichaam inspireren.

De tentoonstelling bestaat voornamelijk uit foto’s, maar er zijn ook enkele video’s en kunstobjecten te zien, alsook artikels uit kranten en tijdschriften die 50 jaar geleden verschenen naar aanleiding van de eerste mensen op de Maan. In een grote zaal is een volledige wand bekleed met reproducties van de befaamde fotografische maanatlas van Maurice Lœwy en Pierre Puiseux uit 1910.

Ondertussen horen we een bekende klassieke pianomelodie: de Mondscheinsonate van Beethoven. Maar wie goed luistert, merkt al gauw dat er wat aan schort. Hier en daar ontbreekt er een noot en is het ritme wat uit balans. Onze gids van het FOMU legt ons uit hoe dat komt: het stuk dat we horen is het resultaat van een signaal dat naar de Maan is gestuurd, door de Maan werd gereflecteerd en vervolgens op Aarde weer werd opgevangen. Daardoor zijn er storingen in het signaal opgetreden, ten gevolge van het reliëf van de Maan en de atmosfeer van de Aarde. Wanneer het ontvangen signaal weer in muziek wordt omgezet, ontbreekt hier en daar iets, of is het ritme niet meer helemaal correct. Interessant, en toch nog erg genietbaar.

We zien ook stereobeelden van de Maan, ontstaan door meerdere foto’s te combineren, het onvermijdelijke videofragment van de Moon Speech van Kennedy, een relaxte Werner von Braun (met voeten op het bureau) met op de achtergrond een hele reeks schaalmodellen van raketten, en een levensgrote foto van een jonge Margaret Hamilton met een stapel kettingpapier zo hoog als zijzelf. Het is een afdruk van alle software die aan het Massachusetts Institute of Technology werd ontwikkeld om de Apollo-vluchten te kunnen uitvoeren.

Ook bijzonder – in een ruimte met weinig licht – is een oude daguerreotype, een van de oudste nog bestaande foto’s van de Maan. Al dat moois – en nog veel meer – is ook verzameld in een prachtig fotoboek dat bij de tentoonstelling hoort.

www.fotomuseum.be

Apollo 11

Zaterdag vond ik eindelijk nog eens de tijd om naar Brussel te sporen en het IMAX-theater op de Heizel te bezoeken voor Apollo 11. Ik had al eerder willen gaan, maar er waren allerlei dingen die dat in de weg stonden: het Intersteno-congres in Italië, een spoorstaking, een weekendje Phantasialand en een uitstapje naar Disneyland Parijs.

Veel tijd had ik niet meer, want afgaand op de Kinepolis-website stonden er nog maar een handjevol voorstellingen op het programma (laatste voorstelling op 31 augustus). Amper drie voorstellingen per week, waarvan een op zondagochtend! Wat een verschil met Nederland, waar de film (weliswaar in een andere versie) in het Omniversum in Den Haag drie keer per dag vertoond wordt, en er meerdere bioscoopzalen zijn die de film op het programma hebben staan!

Apollo 11 is een adembenemende documentaire die je bij momenten op het puntje van je stoel doet zitten en die je mond laat openvallen van verbazing. We maken de hele maanmissie mee van begin tot einde. De film opent op het ogenblik dat de gigantische Saturnus V-raket (110 m hoog) met lanceertoren en al op een kolossaal rupsvoertuig (een ‘crawler’) naar lanceerplatform 39A wordt gereden. Bij mijn bezoeken aan het Kennedy Space Center heb ik zo’n crawler met eigen ogen van dichtbij gezien en heb ik aan de voet van dat lanceerplatform gestaan (dat later gebruikt werd voor de lancering van de Space Shuttles en vanwaar tegenwoordig de Falcon-raketten van SpaceX vertrekken).

In tegenstelling tot heel wat andere documentaires is er geen commentaarstem (voice-over) om het verhaal te vertellen, en zijn er geen interviews (talking heads). De film is een ononderbroken stroom van archiefbeelden van uitstekende kwaliteit, waarvan heel wat nog nooit eerder vertoond, en originele geluidsopnamen. Je wordt teruggekatapulteerd naar 1969 en maakt het allemaal zelf mee vanop de eerste rij.

Als je deze blog een beetje volgt of als je mij kent, dan weet je ongetwijfeld dat ik een levenslange passie heb voor ruimtevaart, een passie die een aanvang nam met Apollo 11 en het ‘numéro historique’ van Paris Match dat mijn vader in 1969 voor mij had gekocht. Als gepassioneerd ruimtevaartfanaat heb ik in de loop der jaren al tal van documentaires over Apollo 11 gezien, en ik ben erg goed vertrouwd met de meeste details van de missie. Het was dan ook een openbaring dat ik in deze nieuwe docu heel wat beeldmateriaal gepresenteerd kreeg dat ik nog nooit eerder had gezien! Voor Apollo 11 werd immers gebruikgemaakt van heel wat recent in de archieven ontdekte en nooit eerder vertoonde 70 mm-filmbeelden. Daarom alleen al is deze film een absolute must voor iedereen die ook maar een beetje geïnteresseerd is in ruimtevaart. 70 mm is een grootbeeldformaat dat zich uitstekend laat converteren naar het IMAX-formaat.

De film brengt je helemaal terug naar 1969. In de buurt van Cape Canaveral hadden zich op de dag van de lancering (16 juli) tal van nieuwsgierigen verzameld. Ze kampeerden langs de rand van de weg en droegen gekke zonnebrilletjes en malle sixties-outfits. Op de beelden vanuit Launch Control en Mission Control ontdekte ik heel wat bekende gezichten, waaronder Werner von Braun (ontwerper van de maanraket), Gene Kranz (flight director), Charlie Duke (capcom), en Jim Lovell (back-up crew).

We volgen de drie astronauten, Neil Armstrong, Buzz Aldrin en Michael Collins, vanaf het moment dat ze in hun ruimtepakken geholpen worden. Ze worden met de Astrovan naar het lanceerplatform gereden, nemen de lift naar boven en stappen in de ruimtecapsule, helemaal in het topje van de raket. We blijven bij hen tot ze acht dagen later op zee landen, opgepikt worden door het vliegdekschip USS Hornet, en meteen in quarantaine gaan (want misschien hadden ze wel maanbacteriën meegebracht, wie weet?). De film eindigt met de ticker-tape parade op 13 augustus.

Aan de hand van korte animaties worden de verschillende stappen van de missie geïllustreerd: de lancering naar een lage baan om de Aarde, de trans-lunar injection, het omkeren van de CSM en de koppeling met de maanlander, de overstap van Armstrong en Aldrin naar de LEM, etc. Het wordt ontzettend spannend wanneer de LEM, Eagle genaamd, gaat landen. We kunnen volgen hoe ver de lander nog van het maanoppervlak verwijderd is en hoeveel minuten en seconden brandstof er nog over blijft. En dan, kort voor de landing, geeft de computer twee onverwachte alarmcodes: 1202 en 1201, door een overbelasting van het besturingssysteem. Er wordt besloten om de alarmen te negeren en door te gaan met de landing. Om een veld bezaaid met rotsblokken te vermijden, moet Armstrong bijsturen. Hij zet de lander met succes aan de grond, met nog maar heel weinig brandstof over. Tranquillity Base here. The Eagle has landed!

Wees gerust, er is nog brandstof genoeg om terug op te stijgen en de Maan weer te verlaten. Voor de terugkeer is er een aparte raketmotor, met een aparte brandstoftank.

Na de landing zijn we getuige van de activiteiten van de astronauten op het maanoppervlak. Armstrong stapt als eerste van de ladder en spreekt de historische woorden ‘That’s one small step for [a] man, one giant leap for mankind.’ De [a] staat tussen haakjes omdat het woord in het ruis op de geluidsopname weggevallen is, maar hoogstwaarschijnlijk wel degelijk door Armstrong werd uitgesproken. Al even veelbetekenend (maar bij het grote publiek nauwelijks gekend) zijn Aldrins woorden ‘Magnificent desolation!’

Aldrin en Armstrong planten de Amerikaanse vlag op de maanbodem, plaatsen enkele wetenschappelijke instrumenten (een laserretroreflector, een seismisch en een zonnewind-experiment), maken foto’s en tv-beelden, verzamelen maanstenen en lezen de tekst van een gedenkplaat: ‘Here men from the planet Earth first set foot upon the Moon. July 1969, A.D. We came in peace for all mankind.’ Ze voeren een telefoongesprek met president Nixon en laten ook een mission patch van Apollo 1 achter, de missie waarbij drie astronauten in 1967 bij een brand om het leven kwamen.

Na een maanwandeling van iets meer dan twee uur gaan ze terug aan boord van de maanlander en mogen ze enkele uren slapen voordat ze terug opstijgen. Even later koppelt de Eagle weer aan de Columbia, de capsule waarin de derde astronaut, Collins, al die tijd baantjes om de Maan had gedraaid. Armstrong en Aldrin waren meer dan 21½ uur op de Maan geweest.

De terugvlucht verloopt voorspoedig. Het spannendste moment is het ogenblik dat de ruimtecapsule de aardatmosfeer induikt en het radiocontact wegvalt. Het hitteschild doet zijn werk, en even later daalt de Columbia aan drie enorme parachutes af naar de Stille Oceaan, waar de bemanning opgewacht wordt door de USS Hornet.

Apollo 11 is een fantastische, adembenemende documentaire die je meevoert met de meest tot de verbeelding sprekende missie uit de ruimtevaartgeschiedenis. De film kreeg, volkomen terecht, bijzonder lovende kritieken. Het merendeel van wat je te zien krijgt, is samengesteld uit niet eerder vertoonde archiefbeelden, die pas in 2017 ontdekt werden. Wat je hoort, zijn originele geluidsopnames, voornamelijk communicatie tussen Launch Control (Kennedy Space Center), Mission Control (Houston) en de astronauten (met veel biepgeluidjes).

Er zijn twee versies van de film: de lange versie (93 min), die zowel in IMAX-theaters als in gewone bioscoopzalen vertoond wordt, en een ingekorte versie van 45 minuten voor IMAX-theaters, onder de titel Apollo 11: First Steps. In Kinepolis Brussel speelt momenteel nog de lange versie; in het Omniversum krijg je de First Steps Edition te zien. Het is nog even wachten op de blu-ray, maar die wordt binnenkort beslist toegevoegd aan mijn verzameling!

apollo11incinemas.com
www.imax.com/movies/apollo-11-2019
www.imax.com/movies/apollo-11-first-steps-edition
www.imdb.com/title/tt8760684
www.omniversum.nl/nl/filmagenda/apollo-11
youtu.be/NxYsD_oUMCQ

Vijftig jaar maanlanding

In een eerder artikel had ik het onlangs al over de vijftigste verjaardag van de maanlanding in 1969. Ook de Vlaamse Volkssterrenwachten besteden deze zomer uiteraard heel veel aandacht aan de Maan.

Zo kun je tijdens de zomermaanden in Cozmix, het bezoekerscentrum van Volkssterrenwacht Beisbroek, de tijdelijke tentoonstelling Vijftig jaar maanlanding bezoeken. Je kunt je bezoek combineren met de fulldomevoorstelling 50 jaar Apollo (Capcom Go! The Apollo Story) in het planetarium. De voorstelling in het planetarium blijft ook na de zomer nog te zien. Raadpleeg het programma op de Cozmix-website voor datums en tijden.

In de tentoonstelling zijn historische foto’s, krantenknipsels, video- en audiofragmenten te zien en te horen, alsook allerlei bijkomende informatie over de Maan. Uiteraard zijn er ook modellen te zien van de majestueuze Saturnus V-raket en de maanlander (waaronder ook de allernieuwste Lego Creator-set, die nog op mijn verlanglijstje staat).

Eigenlijk is het een verbazingwekkend verhaal. Aan het begin van de jaren zestig stond de ruimtevaart nog in zijn kinderschoenen, wat zeg ik, in zijn babyschoentjes. Aan het eind van het decennium liepen er mensen op de Maan! In minder dan tien jaar tijd ging men van enkele voorzichtige eerste stapjes tot een van de grootste verwezenlijkingen van het menselijk vernuft ooit.

Ik zou de tentoonstelling als een absolute aanrader willen omschrijven, maar ik ben als ruimtevaartfanaat natuurlijk een klein beetje bevooroordeeld. Maar een bezoek is ongetwijfeld de moeite waard voor iedereen die ook maar een klein betje interesse heeft voor ruimtevaart en geschiedenis!

cozmix.be

Rommelgem – Enigma

Rommelgem is een nieuwe Robbedoes-spin-off waarin alles draait om de jonge jaren van de graaf van Rommelgem. In zijn eerste avontuur, Enigma, wordt hij door een kennis uit Londen gecontacteerd om mee te werken aan het decoderen van Duitse radioboodschappen, terwijl de Duitse bezetter Rommelgem is binnengevallen en zijn kasteel heeft opgevorderd. Wie een klein beetje geschiedenis kent, weet dat het Duitse leger tijdens de Tweede Wereldoorlog gebruik maakte van de Enigma, een ingenieus toestel waarmee alle radioberichten werden versleuteld. Elke dag veranderde de encryptiesleutel, waardoor het voor de geallieerden onmogelijk was om er wijs uit te geraken.

Maar die geallieerden bleven natuurlijk niet bij de pakken zitten. In Bletchley Park, bij Londen, hadden ze een aantal knappe koppen bijeengebracht om de puzzel op te lossen. Uiteindelijk was het Alan Turing, de ‘vader van de computer’, die een machine ontwierp waarmee de code gekraakt en de Enigma-boodschappen ontcijferd konden worden. In 2014 werd het verhaal van Turing op meesterlijke wijze verfilmd in The Imitation Game, met Benedict Cumberbatch in de hoofdrol.

In de strip wordt het hele verhaal (sterk gecomprimeerd) uit de doeken gedaan en is Turing slechts een nevenpersonage, maar naast Turing maken we ook kennis met een paar andere historische figuren: Winston Churchill en Ian Fleming, de geestelijke vader van James Bond. Alan Turing, die in 1954 zelfmoord pleegde, kwam onlangs nog in het nieuws. De Bank of England zal in 2021 een nieuw biljet van 50 Pond in omloop brengen met Turings beeltenis.

Dit eerste verhaal van Rommelgem mikt toch op een iets ander doelpubliek dan Robbedoes. Waar de moeder-reeks uit eerder luchtige en vrij simpele verhalen bestaat, is Enigma bijna cerebraal. Aangezien ik een computerfanaat ben, is Turing natuurlijk een van mijn grote helden, was ik al bekend met het Bletchley Park-verhaal en heb ik dus bijzonder van Enigma genoten. Maar voor de gemiddelde Robbedoes-lezer is de hele, misschien wat te lange, uitleg over hoe encryptie precies werkt en hoe de Enigma-machine in elkaar zit, mogelijks wat te veel.

Hoe dan ook, als het van mij afhangt, mogen er méér Rommelgem-avonturen komen. Met 64 pagina’s is dit eerste album omvangrijker dan een Robbedoes-strip. De tekenstijl vind ik erg geslaagd. De (oorspronkelijk Franstalige) teksten zijn van BéKa (pseudoniem voor het schrijversduo Bertrand Escaich en Caroline Roque), de tekeningen van David Etien.

Hieronder alvast de trailer voor de Franstalige versie van het album:

youtu.be/GPRyAYKKY0g

Mannen op de Maan

Ik zal het hier niet hebben over het Kuifje-album met die titel, maar over de eerste bemande maanlanding.

Op 16 juli 1969, vandaag exact een halve eeuw geleden, vertrok de imposante Saturnus V-raket vanop lanceerplatform 39A op het John F. Kennedy Space Center richting Maan. Aan boord waren drie astronauten: Neil Armstrong, Buzz Aldrin en Michael Collins. Ze worden doorgaans in die volgorde vermeld. Armstrong, de commandant van de missie, zou als eerste mens in de geschiedenis voet op de Maan zetten. Collins moest geduldig en eenzaam wachten in een baan om de Maan terwijl Armstrong en Aldrin naar het maanoppervlak afdaalden.

Ik vind het een beetje jammer dat Neil Armstrong bij het grote publiek algemeen bekend staat als de eerste mens op de Maan, terwijl datzelfde publiek al heel diep moet nadenken om zich de naam van Buzz Aldrin te herinneren. En Michael Collins zijn ze wellicht al helemaal vergeten. Hoe dan ook, Buzz staat wel op veel meer maanfoto’s, want het was Armstrong die doorgaans de enige camera bediende. Op de foto’s van de Apollo 11-missie kun je ze uit elkaar houden doordat Aldrin als commandant een rode steep op zijn helm heeft; Aldrin heeft die niet.

Als je ’t mij vraagt, is Buzz de coolste van de drie. Hij is begin dit jaar 89 geworden, heeft een paar jaar geleden nog een reis naar Antarctica gemaakt en was tot voor kort erg actief op sociale media. Hij werd geboren als Edwin Aldrin, maar liet zijn naam later officieel veranderen naar Buzz. Hoe hij aan die naam kwam? De jongste van zijn twee zussen kon als kind het woord ‘brother’ niet goed kon uitspreken. Ze zei altijd iets als ‘buzzer’, vandaar Buzz. Een van de bekendste personages uit de Toy Story-films, Buzz Lightyear, werd naar hem genoemd.

Als je zo oud bent als ik (of nóg ouder), dan herinner je je wellicht de waanzinnige belangstelling die mensen over de hele wereld 50 jaar geleden hadden voor die eerste maanlanding. In de nacht van 20 op 21 juli zat een record aantal mensen aan het tv-scherm gekluisterd om de wazige zwart-witbeelden van de landing live te aanschouwen. Stel je voor: rechtstreekse tv-beelden vanop de Maan! Zoiets was nog nooit eerder gebeurd. Wie geen tv-toestel had of niet ergens anders kon gaan kijken, volgde het gebeuren op de radio.

De maanlanding zelf vond plaats op de avond van 20 juli, maar het was pas op 21 juli, bij ons midden in de nacht, dat Armstrong het luik van de Eagle – zo heette de maanlander – opende, de ladder afdaalde en voorzichtig zijn linkervoet in het maanstof neerzette. Hij sprak daarbij de historische woorden That’s one small step for [a] man, one giant leap for mankind. De [a] staat tussen haken omdat dat lidwoord niet hoorbaar was in de uitzending, maar wel degelijk uitgesproken werd, zoals akoestische analyse van de historische opnamen ondertussen heeft aangetoond.

Zowat vijftien minuten later verliet ook Aldrin de Eagle en begonnen ze met het uitvoeren van hun taken. Een eerste opdracht bestond erin te onderzoeken hoe ze zich het best op het maanoppervlak konden voortbewegen. Met grote, logge ruimtepakken aan en in een zwaartekracht die ongeveer een zesde bedraagt van de zwaartekracht aan het aardoppervlak, was dat niet simpel. Normaal stappen lukte niet zo best, maar al gauw kwamen de twee erachter dat ze zich best met kleine sprongetjes konden voortbewegen.

Er werd een klein gedenkteken onthuld en de Amerikaanse vlag werd in de maanbodem geplant. Daarna telefoneerden ze met president Nixon in het Witte Huis. Er werden meetinstrumenten geplaatst, stenen verzameld en een bodemmonster genomen. In totaal maakten de astronauten ongeveer honderd kleurenfoto’s. Armstrong staat op slechts twee daarvan. Heel bekend is een foto die Armstrong van Aldrin maakte, en waarin Armstrong te zien is als een reflectie in de helm van Aldrin.

Na een verblijf van minder dan 24 uur op de Maan steeg het bovenste stuk van de lander terug op; het onderste stuk bleef achter en diende als lanceerplatform. Even later koppelden de twee astronauten hun kleine, fragiele ruimtetuigje weer aan de Columbia, het ruimteschip waarin Michael Collins geduldig had gewacht. Al die tijd had Collins baantjes om de Maan gedraaid. Tijdens de passages langs de achterkant van de Maan had hij geen contact met de Aarde, noch met zijn collega’s op de Maan. Op dat moment was hij de eenzaamste mens in het zonnestelsel.

Na die eerste maanlanding in 1969 volgden nog zes Apollo-maanmissies. Vijf daarvan landden met succes; bij Apollo 13 deed zich onderweg een ernstig probleem voor waardoor de astronauten zonder te landen moesten terugkeren. Maar dat is een verhaal voor een andere keer. In totaal hebben 12 mensen – allemaal mannen – op het maanoppervlak gewandeld.

Meer weten? Op de website van de Vlaamse Volkssterrenwachten kun je een gratis publicatie downloaden over 50 jaar maanlanding.

First Man

De NASA bestaat dit jaar 60 jaar, en volgend jaar vieren we de 50e verjaardag van de eerste maanlanding. Twee mooie gelegenheden voor een film over Neil Armstrong, de man die op 21 juli 1969 de geschiedenis inging als de eerste mens op de maan.

First Man is een geslaagde biopic die focust op de man onder de ruimtehelm. Regisseur Damien Chazelle (eigenlijk alleen maar bekend van La La Land) wil met zijn film vooral de minder bekende aspecten van Armstrong en de maanmissie laten zien. Voor mij, als ruimtevaartfanaat, zijn die minder bekende aspecten uiteraard niet helemaal onbekend. In tegendeel: met zo goed als alle gebeurtenissen die in de film aan bod komen, was ik al vertrouwd via lectuur en tv-documentaires. De bescheiden, rustige figuur van Neil Armstrong wordt op schitterende wijze vertolkt door Ryan Gosling (óók bekend van La La Land).

Het begin van de film doet wat denken aan The Right Stuff uit 1983, waarin alles draait om de astronauten van het Mercury-programma. First Man begint met een van Armstrongs testvluchten met de X-15 in 1961, waarna hij al snel toetreedt tot het astronautenkorps van de NASA. Vijf jaar later maakt hij zijn eerste ruimtevlucht met de Gemini 8.

Vandaag de dag lijkt het allemaal aan een slakkegangetje te gaan, maar in de jaren 60 volgden de ontwikkelingen in de bemande ruimtevaart elkaar in sneltreintempo op. De Mercury was een kleine eenmansruimtecapsule waarmee de Amerikanen hun eerste pogingen waagden. Bij het Gemini-programma werden iets grotere capsules gebruikt waar twee astronauten in konden. Gemini was de voorbereiding op Apollo, waarmee men uiteindelijk naar de maan wilde en die drie astronauten kon herbergen.

Samen met David Scott maakt Armstrong dus zijn eerste ruimtevlucht met Gemini 8. De bedoeling is om in de ruimte een koppeling tot stand te brengen met een eerder gelanceerde Agena-raket. De koppeling slaagt wonderwel, maar daarna gaat het fout: raket en capsule beginnen ongecontroleerd te tollen, en enkel dankzij de koelbloedigheid van Armstrong en Scott slagen de astronauten er uiteindelijk in hun ruimtetuig weer onder controle te krijgen.

Uiteraard komt in de film ook het ongeluk met de Apollo 1 aan bod, dat een flinke domper op het Apollo-programma betekende. Bij een test op de grond kwamen de drie astronauten (Gus Grissom, Ed White en Roger Chaffee) door brand om het leven. Uit het ongeval trok de NASA wel de nodige lessen: voortaan werd er niet meer gewerkt met een atmosfeer van zuivere zuurstof in de cabine (zodat het vuur geen vrij spel meer kreeg), het ontwerp van het toegangsluik werd aangepast (zodat de deur van binnenuit snel geopend kon worden), brandbare materialen werden vervangen door vuurvaste versies, en leidingen werden voorzien van beschermende isolatie.

Maar opgeven staat niet in het woordenboek van de NASA en ook niet in dat van Armstrong, ook niet nadat hij zijn schietstoel moet gebruiken bij een test met een prille versie van de maanlander, die daarna neerstort en opbrandt.

De film is méér dan een aaneenschakeling van gebeurtenissen uit het maanprogramma. First Man laat ook zien hoe Armstrongs job als astronaut van invloed is op zijn gezin: Neils vrouw Janet (Claire Foy) en hun twee kinderen, Rick en Mark. Aan het begin van de film zien we dat er nog een derde kind was, Karen, dat op tweejarige leeftijd stierf als gevolg van een hersentumor. De herinnering aan Karen blijft Neil de hele film lang bij, tot op het maanoppervlak toe.

Eerder deze maand heb ik Rick Armstrong toevallig nog gezien. Hij was te gast op de open dag van de ESA in Noordwijk, waar hij vertelde over First Man en over zijn kinderjaren als zoon van de eerste mens op de maan.

Eigenlijk mag je het einde van een film nooit verklappen, maar bij een historische film weet iedereen natuurlijk op voorhand hoe het eindigt, in dit geval met de geslaagde vlucht en landing op de maan.

Damien Chazelle heeft dit bijzonder goed in beeld gebracht. Als levenslange fan van het Apollo-programma staan zowat alle historische foto’s en videobeelden over Apollo XI natuurlijk als het ware op mijn netvliezen gebrand. Wanneer de drie astronauten voorbij de verzamelde pers naar het busje stappen dat hen tot bij de imposante Saturnus V-raket brengt – tot op vandaag nog altijd niet onttroond als de meest krachtige raket die ooit werd gebouwd –, wanneer ze de lift in de lanceertoren nemen en vervolgens over de loopbrug tot bij de capsule stappen, maak ik telkens de vergelijking met de beelden die al jarenlang in mijn hoofd zitten. Alles klopt tot in detail! Dat blijft maar doorgaan tijdens de lancering, het koppelingsmaneuver met de maanlander en uiteindelijk de maanlanding zelf. Alles in First Man komt verbazingwekkend goed overeen met de foto’s in het themanummer van Paris Match uit 1969, dat mijn vader speciaal voor mij had gekocht omdat hij heel goed besefte dat dit een historische gebeurtenis was, en misschien toen al kon vermoeden dat ik een passie voor sterrenkunde en ruimtevaart zou ontwikkelen.

Die passie heeft er overigens ook toe geleid dat ik als kind schaalmodellen van zowel de Gemini-capsule als de maanlander in elkaar heb gezet. Daardoor weet ik precies hoe die ruimtetuigen eruit zien (veel beter dan dat zou kunnen alleen maar op basis van foto’s). Enkele jaren geleden heb ik in de Rocket Garden van het Kennedy Space Center overigens zélf over (een replica van) die oranjerode loopbrug gelopen en op mijn rug in (een mock-up van) de Apollo-capsule gelegen, dus ik weet een beetje hoe dat voelt.

De landing zelf was overigens ook een bijzonder spannend moment. Het grote publiek heeft waarschijnlijk nooit beseft hoe nipt dit wel was. Omdat Armstrong door het raampje kon zien dat de voorziene landingsplek bezaaid was met kraters en rotsblokken, nam hij de besturing over en vloog hij verder door. Toen hij de maanlander uiteindelijk veilig aan de grond wist te zetten, was er nog maar voor luttele seconden brandstof over!

Ook de maan zelf is erg waarheidsgetrouw in beeld gebracht: het oppervlak, de schaduwen, de nabijheid van de horizon (aangezien de maan kleiner is dan de Aarde): het klopt allemaal. Alleen had ik verwacht dat de Aarde er vanaf de maan gezien wat groter zou uitzien. De diameter van de Aarde is immers zowat 3,7 keer die van de maan, dus als je vanaf de maan naar de Aarde kijkt, moet de Aarde er veel groter uitzien dan de maan gezien vanaf de Aarde. Maar dat is een detail. Ik weet immers niet welke lens Chazelle gebruikt heeft om de Aarde vanaf de maan te in beeld te brengen. :)

Ik ben erg blij met First Man. Ook deze ruimtefilm krijgt beslist een plaatsje in mijn steeds maar groeiende blu-rayverzameling, al is het daarop natuurlijk wel nog even wachten.

www.firstman.com
www.imdb.com/title/tt1213641

Mummies in Brugge

In het Oud Sint-Jan in Brugge loopt nog tot 11 november een tentoonstelling over mummies onder de naam Mummies in Bruges – Secrets of Ancient Egypt. Voor Egypte-liefhebbers best een interessante expositie, maar toch wat minder indrukwekkend en in ieder geval veel minder groots opgezet dan Tutankhamun, His Tomb And His Treasures, de reizende tentoonstelling die in 2011 op de Heizel liep.

Het gaat om een unieke expositie met objecten uit de collectie van het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden, dat een van de tien belangrijkste Egyptische verzamelingen ter wereld bezit. In de tentoonstelling zijn 200 objecten uit het oude Egypte te zien, waaronder ook 9 échte mummies van mensen en dieren.

Verspreid over drie zalen komen drie thema’s aan bod: (1) het leven in het oude Egypte, (2) mummies, en (3) het hiernamaals.

Vroeger bestudeerde men mummies door ze voorzichtig te ‘ontwikkelen’, maar tegenwoordig worden mummies onder een scanner gelegd, waardoor men ze virtueel laagje voor laagje kan ontrafelen terwijl de mummie intact blijft. In de tentoonstelling wordt het proces op videoschermen getoond.

Behalve de authentieke voorwerpen is er ook een kopie van de beroemde Steen van Rosetta te zien. Dit artefact heeft een sleutelrol gespeeld bij de ontcijfering van het Egyptisch hiërogliefenschrift in het begin van de 19e eeuw. In de steen staan drie versies van eenzelfde tekst gebeiteld: bovenaan in hiërogliefenschrift, in het midden in het demotisch schrift, en onderaan in het Grieks alfabet. Grieks kon men zonder problemen lezen, en na veel gepuzzel kon de Fransman Jean-François Champollion in 1822 uiteindelijk de hiërogliefen ontcijferen.

Nog een interessant weetje, dat ik niet uit de tentoonstelling heb, maar dat ik me lang geleden eens door een vriend heb laten vertellen: tot in de 19e eeuw was ‘mummie’ nog in gebruik als ‘medicijn’. Een beetje luguber, maar delen van mummies werden verhandeld als geneesmiddel tegen allerlei kwalen, en ‘mummie’ in poedervorm was in de 19e eeuw gewoon bij de apotheker te koop. Toen ik dat verhaal voor het eerst hoorde, kon ik het nauwelijks geloven, maar het blijkt waar te zijn!

xpo-center-bruges.be/nl/mummiesinbrugesnl

Astronomisch geschilderd

Tijdens de zomermaanden kun je in Cozmix, het bezoekerscentrum van Volkssterrenwacht Beisbroek, de tijdelijke tentoonstelling Astronomisch geschilderd bezoeken, met als ondertitel ‘When space meets art’. Bij zo’n titel denk ik natuurlijk meteen aan De sterrennacht van Vincent van Gogh, een werk dat hier vanzelfsprekend vertegenwoordigd is.

Maar de de vlag ‘astronomisch geschilderd’ blijkt een nog veel grotere lading te dekken. Tal van bekende schilders, onder wie naast van Gogh ook Rubens, Vermeer, Turner, Munch en popartkunstenaar Lichtenstein, lieten zich door de sterrenhemel inspireren. Vaak zorgden bijzondere astronomische verschijnselen (zoals een zonsverduistering of de passage van een komeet) voor vernieuwende accenten in hun oeuvre.

In deze tentoonstelling zijn 90 hoogwaardige schilderijreproducties verzameld, die uiteenlopende artistieke stromingen vertegenwoordigen en die de bezoeker onderdompelen in een kunstzinnige wereld vol astronomische elementen. Elk sterrenkundig geschilderd item wordt wetenschappelijk geduid aan de hand van twaalf verschillende kosmische thema’s.

Afgelopen weekend mochten we de vernissage bijwonen, en we waren erg onder de indruk. Een tentoonstelling als deze brengt kunst en wetenschap bij elkaar. Behalve de vele kleurenreproducties worden ook enkele oude astronomische instrumenten tentoongesteld.

Je kunt de tentoonstelling op eigen houtje gratis bezoeken, maar je kunt ook opteren voor een van de nocturnes of matinees (15 euro voor volwassenen, 10 euro voor jongeren). Tijdens een twee uur durende verkenningstocht (inclusief netwerking en drink) word je dan door samensteller Jan Vandenbruaene doorheen de tentoonstelling begeleid. Vandenbruaene is zowel sterrenkundige als geschiedkundige, kan het héél goed uitleggen en is dus de geknipte man om je alle nodige en bijzonder deskundige uitleg te verschaffen. Wedden dat je interesse voor het onderwerp na afloop nog is toegenomen?

Je kunt Astronomisch geschilderd bezoeken van 1 juli tot en met 16 september tussen 14.00 en 17.00 uur, maar niet op zaterdag. De data van de nocturnes en matinees vind je op de Cozmix-website, waar je ook kunt inschrijven. Wie het wenst, kan een bezoek aan deze interessante zomertentoonstelling combineren met een al even interessante planetariumvoorstelling, waarvan je de uurregeling eveneens op de website vindt.

We willen zeker ook niet nalaten te vermelden dat bij de tentoonstelling Astronomisch geschilderd een mooie catalogus hoort met kleurenreproducties van de tentoongestelde werken, telkens met de nodige achtergrondinformatie.

cozmix.be/nl/astronomisch-geschilderd
cozmix.be/nl/programma

Haute Lecture

Van 1 maart tot 3 juni liep in het Brugse Groeningemuseum een bijzondere tentoonstelling: Haute Lecture by Colard Mansion: een verzameling middeleeuwse manuscripten, incunabelen en prenten van de Brugse drukker en uitgever Colard Mansion. Voor mij, als typograaf, een niet te missen tentoonstelling! Maar zoals al te vaak gebeurt tegenwoordig, heb ik mijn bezoek wegens mijn vele andere drukke bezigheden moeten uitstellen tot het allerlaatste moment.

Colard Mansion leefde in het 15e-eeuwse Brugge. Hoewel over de man zelf weinig gekend is, ging hij de geschiedenis in als de eerste drukker van een boek met een kopergravure en als de drukker van het eerste boek in het Frans en het eerste boek in het Engels. Tot dan toe werden in Europa bijna uitsluitend boeken in het Latijn gemaakt. Hij behoorde tot de eersten in de Nederlanden om de uitvinding van Gutenberg (de boekdrukkunst) te gebruiken. Vóór die tijd werd ieder exemplaar van ieder boek door kopiisten met de hand overgeschreven, stel je voor! Boeken waren geen gemeengoed zoals nu, maar dure luxe-objecten die enkel de (heel) rijken zich konden permitteren.

In deze unieke tentoonstelling waren alle incunabelen (met losse letters gedrukte boeken van vóór 1501) van Colard Mansion met een of meer exemplaren vertegenwoordigd. Daarvoor werden exemplaren uitgeleend door bibliotheken en musea van over de hele wereld. Een groot deel van de boeken was afkomstig uit de collectie van de Brugse Openbare Bibliotheek en de Bibliothèque nationale de France in Parijs.

Hoewel de tentoonstelling erg mooi gepresenteerd was, moet me toch weer van het hart dat de belichting soms verre van optimaal bleek, zoals vaker gebeurt bij dit soort tentoonstellingen. Ik begrijp best dat de verlichting eerder bescheiden moet blijven, omdat te fel licht de fragiele boeken geen goed doet. Maar de positionering van de lampen is belangrijk. Wanneer je je over een vitrine met een opengeslagen boek buigt om het wat beter te kunnen bekijken, stel je helaas al te vaak vast dat je daarbij in je eigen schaduw staat, zodat je geen donder meer kunt zien. Als de vitrines vanuit een andere hoek belicht zouden worden, heb je dat probleem niet.

Foto’s van de boeken maken mocht niet, zelfs niet zonder flits. Jammer, maar daar had ik al rekening mee gehouden en ik had mijn spiegelreflexcamera dus thuisgelaten.

De stad Brugge liet voor de gelegenheid twee lettertypen ontwerpen, die gebruikt worden doorheen de tentoonstelling en voor aanverwant drukwerk, zoals de affiche en de persmap: Colard Mansion Bastarda en Colard Mansion Sans. Een mooi initiatief, maar als het bij dit eenmalig gebruik blijft, is dat natuurlijk een beetje zonde. Online is vooralsnog geen spoor van deze lettertypen te vinden, ook niet op de website van ontwerper Jo De Baerdemaeker.

Hoe dan ook, dit was een erg leerrijke en mooie tentoonstelling. Ik denk dat het al geleden was van 2002, het jaar dat Brugge culturele hoofdstad van Europa was, dat ik in de West-Vlaamse provinciehoofdstad nog een tentoonstelling over oude boeken had gezien (Besloten wereld, open boeken in het Grootseminarie). Wat mij betreft, mag dat in de toekomst best wat vaker gebeuren.

Binnenkort wil ik nóg twee tentoonstellingen bezoeken: Astronomisch geschilderd ­– ‘When space meets art’ in Cozmix, het bezoekerscentrum van Volkssterrenwacht Beisbroek, en Mummies in Bruges – Secrets of Ancient Egypt in het Oud Sint-Jan, maar dat is weer heel andere koek.

www.flickr.com/photos/museabrugge/albums/72157678183084582

Hidden Figures

Hidden Figures past mooi in het rijtje van recente biopics die iets met wiskunde, wetenschap en technologie te maken hebben, mijn favoriete onderwerpen dus. Zo werden we een paar jaar geleden al getrakteerd op biografieën van Alan Turing (The Imitation Game) en Stephen Hawking (The Theory of Everything). De namen van de hoofdpersonages uit Hidden Figures zijn echter niet zo bekend als Turing of Hawking. Daar wil deze film, meer dan terecht, iets aan veranderen.

In Hidden Figures draait het om Katherine Johnson, Dorothy Vaughan en Mary Jackson, drie wetenschapsters die een belangrijke bijdrage hebben geleverd aan de ruimtewedloop in de begindagen van de NASA. Dat bijna niemand tot voor kort van deze dames had gehoord, heeft een reden: het gaat om Afro-Amerikaanse vrouwen, in een tijd dat zowel vrouwen als kleurlingen nog als minderwaardige wezens werden beschouwd (en zowat alle blanke Amerikanen dat doodnormaal vonden). Ze wisten zich echter, uiteraard niet zonder tegenkantingen, op te werken binnen een milieu dat bijna uitsluitend uit blanke mannen bestond, in een periode waarin in de Verenigde Staten nog de rassensegregatie van kracht was.

Dat laatste kunnen we ons nauwelijks nog voorstellen, maar mijn iets minder jonge lezers kennen het beslist nog van Zuid-Afrika, waar de apartheid pas in 1990 werd afgeschaft. In de Verenigde Staten maakte de Civil Rights Act al in 1964 een eind aan de segregatie. Voor die tijd hadden kleurlingen aparte scholen, aparte restaurants en kantines, aparte plaatsen achterin de bus en aparte toiletten. Pas in 1967 werd het verbod op gemengde huwelijken opgeheven, een jaar voordat in de Star Trek-aflevering Plato’s Stephchildren de eerste interraciale kus op de Amerikaanse televisie vertoond werd.

Deze film vertelt het verhaal van Katherine Johnson (Taraji P. Henson), Dorothy Vaughan (Octavia Spencer) en Mary Jackson (Janelle Monáe), die alle drie bij de West Area Computing Unit werkten in het Langley Research Center van NASA. De Unit bestond uitsluitend uit Afro-Amerikaanse vrouwen. In een tijd dat er nog nauwelijks computers waren, deed men op hen een beroep om allerlei berekeningen uit te voeren.

De berekeningen die nodig zijn om een ruimtetuig met succes in een baan om de Aarde te brengen, zijn niet eenvoudig. Om dat voor elkaar te krijgen, waren nieuwe rekenmethodes nodig, en het was uiteindelijk Katherine Johnson die met de oplossing op de proppen kwam.

Hidden Figures is verplicht voer voor iedereen die geïnteresseerd is in de begindagen van de Amerikaanse ruimtevaart. We krijgen de Mercury Seven-astronauten te zien, windtunneltesten met de Mercury-capsule, de ruimtevlucht van John Glenn, en historische beeldfragmenten van o.a. JFK’s Moon Speech uit 1962 en de splashdown van Gus Grissoms Liberty Bell.

Voor een wetenschaps- en ruimtevaart-geïnteresseerde als ik is deze film bijzonder boeiend om te zien. Kers op de taart komt wanneer de IBM-computer zijn intrede doet in het tweede deel van de film. Die computer neemt een heel lokaal in beslag, wordt gevoed door ponskaarten, spuwt massa’s listings op kettingpapier en wordt geprogrammeerd in Fortran. Toen ik in het begin van de jaren ’80 informatica studeerde (ja, zo oud ben ik dus al), ging het er nog bijna exact op die manier aan toe. Op het gebied van computers is er de laatste decennia heel snel en heel veel vooruitgang gemaakt. Het is bijna onvoorstelbaar dat de smartphones waarmee we vandaag allemaal rondlopen stuk voor stuk krachtiger computers zijn dan de computers die de NASA gebruikte om een raket naar de maan te sturen!

De film is niet helemaal historisch accuraat, maar dat kan de pret niet derven. Immers: al in 1958, bij de overgang van NACA (National Advisory Committee for Aeronautics) naar NASA (National Aeronautics and Space Administration) werd de segregatie binnen de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie afgeschaft. De film geeft desalniettemin een bijzonder goed beeld van de tijdgeest.

Ook mooi meegenomen: er zijn nog enkele bekende acteurs in belangrijke bijrollen, met name Kevin Costner, Kirsten Dunst, Jim Parsons en Mahershala Ali. Vooral Parsons (gekend als de onnavolgbare Sheldon Cooper in The Big Bang Theory) is geknipt voor de rol van hoofdingenieur van de Space Task Group.

Hidden Figures heeft al enkele awards in de wacht gesleept en is genomineerd voor drie Oscars, waaronder die voor beste film. In de vroege uurtjes van 27 februari weten we of die nominaties verzilverd kunnen worden.

www.foxmovies.com/movies/hidden-figures

Edit: helaas geen Oscars gewonnen, maar drie nominaties zijn natuurlijk lang niet mis...

Terracottaleger

Deze zomer was in Oostende een interessante tentoonstelling te zien over het beroemde Chinese Terracottaleger. Op de valreep zijn we er afgelopen weekend nog naartoe geweest. De expo, die de naam The Terracotta Army and the First Emperor of China kreeg, bood een uitzonderlijke blik op het oude China van 2200 jaar geleden. Deze reizende tentoonstelling is de meest volledige ooit gemaakt over het Terracottaleger, de necropolis en het leven van Qin Shi Huang, China’s eerste keizer.

Twee jaar geleden hadden we in het Chinees paviljoen in Epcot (Walt Disney World, Florida) al een voorsmaakje gekregen. Daar konden we verkleinde replica’s van de krijgers bewonderen, op schaal 1:5.

In Oostende waren meer dan driehonderd levensgrote reproducties te zien van de bekende beelden. Daarnaast ook wapens, munten en andere objecten uit die tijd. Overal hingen grote pancartes met beschrijvende teksten aan de muren, en alsof dat niet genoeg was, kregen we ook een audiogids mee. Ik was aangenaam verrast toen het apparaatje een bekende stem liet horen: die van stemacteur Philippe Bernaerts, die ik ook al in het tv-spotje voor de tentoonstelling had gehoord en die ik ken als mede-Star Trek- en scifi-fan.

De grootste archeologische vondst van de 20e eeuw, zo mag het Terracottaleger gerust genoemd worden, begon in maart 1974. Toen ontdekten Chinese boeren, die een waterput aan het graven waren, een eerste terracottasoldaat. Eén van die boeren doet zijn verhaal in een korte videovoorstelling. De opgravingen die volgden, brachten duizenden soldaten aan de oppervlakte, alsook paarden, strijdwagens en andere voorwerpen. Tot op vandaag zijn nog altijd archeologen aan het werk op de site, die nog lang niet al zijn geheimen heeft prijsgegeven.

De tentoonstelling geeft ons heel wat informatie over de geschiedenis van de eerste keizer van China, zijn (echte) leger en militaire veroveringen. We vernemen dat hij geen doetje was. Onthoofdingen, vierendelingen en andere martelpraktijken waren schering en inslag. We krijgen ook inzicht in het hele productieproces van de terracottabeelden en de geschiedenis van de archeologische opgravingen. De beelden zijn allemaal uniek en waren oorspronkelijk ook kleurrijk beschilderd. Ter demonstratie krijgen we enkele beschilderde replica’s te zien.

De tentoonstelling is climactisch opgebouwd. Iedere volgende zaal is weer indrukwekkender dan de vorige. Op het einde krijgen we een recreatie te zien van een deel van een van de kuilen waarin de terracottakrijgers staan. Het is donker wanneer we de zaal binnenkomen, maar al gauw worden verschillende delen kleurrijk belicht, terwijl Philippe er deskundig uitleg over geeft.

We zijn heel blij dat we deze tentoonstelling op het laatste nippertje nog hebben kunnen zien. Het was meer dan de moeite waard, en we hebben er heel wat van opgestoken.

Jammer genoeg was Philippe blijkbaar niet gebrieft over de correcte uitspraak van al die Chinese namen die hij moest voorlezen. Je kunt het hem dus niet al te kwalijk nemen dat hij ‘Qin’ uitspreekt als ‘Kin’, terwijl het eigenlijk meer ‘Tsjin’ hoort te zijn; daar hadden de organisatoren toch beter op moeten letten. En ik vraag me ook nog steeds af waarom de organisatoren een zoekplaatje gemaakt hebben van de nummerbordjes voor de audiogids. In de volgorde van de nummers was namelijk geen enkele logica te ontdekken. Het sprong van 11 naar 9, even verder naar 30 en in de volgende zaal weer naar 23.

Ik had mijn fototoestel niet bij, maar ik heb heel wat foto’s gemaakt met mijn smartphone. Ik bied dus alvast op voorhand mijn excuses aan voor de povere kwaliteit van de plaatjes. Een selectie ervan vind je hieronder of op Google Photos.

www.expo-terracotta.be

The Imitation Game

Een van de grote kanshebbers voor de Oscars – met acht nominaties – is wellicht The Imitation Game, een biografische film over een van mijn idolen: Alan Turing.

Alan Turing is een van de grondleggers van de computer. In de Tweede Wereldoorlog slaagde hij erin in het grootste geheim een machine te ontwerpen waarmee hij de Duitse Enigma-code kon kraken. In computermiddens is ook de turingtest natuurlijk een begrip.

Het feit dat de film gaat over het kraken van de Enigma-code, een intellectuele prestatie van ongekende proporties, was voor mij als computergeek al voldoende reden om The Imitation Game te gaan bekijken. Maar een bijkomende motivatie was de cast: de hoofdrol wordt immers vertolkt door Benedict Cumberbatch, een acteur die ik heb leren appreciëren als Sherlock Holmes in de BBC-tv-serie Sherlock en als Khan in Star Trek Into Darkness.

Cumberbatch krijgt voor deze rol een Oscarnominatie voor beste acteur. De cast wordt aangevuld door Keira Knightley, eveneens genomineerd (beste actrice in een bijrol) en Charles Dance. Die laatste kennen we natuurlijk van Game of Thrones, waarin hij Tywin Lannister vertolkt.

Cumberbatch heeft overigens nóg een van mijn grote helden gestalte gegeven. In 2004 was hij Stephen Hawking in het BBC-drama Hawking.

En dat brengt me bij een andere filmbiografie, die volgende week in de Belgische zalen komt: The Theory of Everything, over het leven en het werk van Stephen Hawking, ook al goed voor vijf Oscarnominaties.

Historici zijn het er algemeen over eens dat het kraken van Enigma de Tweede Wereldoorlog met zowat twee jaar heeft verkort en op die manier heel wat mensenlevens heeft gered.

Jammer genoeg is het voor Turing zelf niet zo goed afgelopen. In 1952 werd hij gearresteerd en veroordeeld voor homoseksuele handelingen, wat in die tijd in Engeland strafbaar was. Hij werd voor de keuze gesteld: gevangenisstraf of hormoontherapie. Hij koos voor dat laatste en pleegde in 1954 zelfmoord, twee weken voor zijn 42e verjaardag. Een bijzonder tragisch einde voor iemand aan wie zo veel mensen zo veel te danken hebben, wellicht zonder het zelf te beseffen.

In september 2009 bood de Britse premier Turing namens de regering postuum zijn excuses aan, en in 2013 verleende de Britse koningin hem gratie.

theimitationgamemovie.com

14-18: de musical

Het is dit jaar precies 100 jaar geleden dat de eerste wereldoorlog begon. Wie dat niet weet, leeft wellicht op een andere planeet, want we worden er al het hele jaar constant aan herinnerd. Er worden radio- en tv-programma’s aan gewijd, kranten geven hun edities van 100 jaar geleden opnieuw uit, en er worden allerlei evenementen georganiseerd om de ‘Grooten Oorlog’ te herdenken. Er is zelfs een musical over gemaakt!

De musical liep aanvankelijk tot eind juni, maar is nu wegens het grote succes verlengd. Sedert 5 september kun je er weer naartoe. Voorlopig nog tot 12 oktober, maar wie weet komt er dan misschien nóg wel een verlenging.

Voor de zomer zijn we in Mechelen de spektakelmusical 14-18 gaan bekijken. Het was de eerste keer dat we in de Nekkerhal kwamen, waar het evenement plaatsvond. Die Nekkerhal lijkt totaal niet op een concert- of theaterzaal, maar heeft meer weg van een grote vliegtuighangar.

Ook vreemd: het eerste wat je ziet wanneer je er binnenkomt, is een groot friet-, hamburger- en pizzakraam. Dat ben ik als musical- en theaterbezoeker eigenlijk niet gewoon. Het is dus meteen duidelijk dat het hier om een Studio 100-gebeuren gaat. Fastfoodkraampjes bij een musical is iets dat ik nog niet eerder heb meegemaakt. De Nekkerhal beschikt ook over een vestiaire, maar die bleek op de dag van ons bezoek helaas gesloten. Ik vraag me nog steeds af waarom, want er zullen toch nog wel meer mensen geweest zijn die graag hun jas kwijt wilden.

In de grote foyer wordt al een beetje de sfeer van de musical opgeroepen met grote zwart-witfoto’s, en de ingang tot de zaal is aangekleed als een grensovergang uit de eerste wereldoorlog.

Het publiek wordt al maandenlang warm gemaakt voor deze musical: op tv geven alle BV’s die al zijn komen kijken, laaiend enthousiaste reacties. Een nooit gezien spektakel! Dit moét je gezien hebben! Fenomenaal! Onvergetelijk! Met een rijdende tribune, auto’s en paarden op de scène, een speelvlak van twee voetbalvelden groot! Zeg nu zelf, met zulke superlatieven kun je toch niet doen alsof dat alles je koud laat, nietwaar? Je zou toch ontzettend idioot zijn om niét te gaan kijken?

We zaten op de eerste rij in blok B en hadden dus veel beenruimte, maar een echt goed uitzicht op het speelvlak – een podium is het niet – hadden we toch niet. Gelukkig was het speelvlak inderdaad erg groot, en soms weet je niet waar eerst gekeken op momenten dat er tientallen acteurs en figuranten, voertuigen en paarden op de scène bewegen.

Langs de zijkanten van het podium hangen er grote tv-schermen, maar als je die probeert te volgen krijg je een stijve nek, en bovendien waren de mensen van de beeldregie blijkbaar een beetje ingedommeld, want het gebeurde maar al te vaak dat vooral de acteurs die op dat moment niét aan het zingen waren, in beeld kwamen. En soms kwamen ze maar half in beeld en kon je hun hoofd niet zien. Toch niet zo professioneel, voor een bedrijf dat voornamelijk tv-programma’s maakt…

Ik vroeg me bij momenten ook af of dat rijdende podium wel zo’n grote meerwaarde heeft. Het rijden maakt toch wel wat lawaai, en dat is soms storend.

Maar al bij al is het toch wel vrij spectaculair om te zien, dus wie nog niet geweest is: grijp alsnog je kans!

www.1418.nu