Europese software-alternatieven

Op 9 juni lanceert de Europese Unie Euro-Office, een kantoorsoftwarepakket dat als voornaamste doel heeft om na verloop van tijd volledige onafhankelijkheid van Microsoft Office te bereiken op computersystemen van de overheid. De EU streeft naar digitale soevereiniteit: ze wil onafhankelijk worden van de Amerikaanse softwarepaketten die nu door heel wat overheidsinstanties gebruikt worden. Net als Microsoft 365 is Euro-Office groupware, wat betekent dat de software niet enkel ontworpen is voor individuele gebruikers, maar gericht is op samenwerking in een groep van gebruikers. Net als bij MS 365 zal je dus met meerdere collega’s op hetzelfde moment aan eenzelfde document kunnen werken. Op die manier moet Euro-Office een waardige vervanger worden van Microsoft 365.

Vooralsnog werkt Euro-Office uitsluitend in de cloud en zijn er bij de lancering nog geen desktoptoepassingen. Je gebruikt de toepassingen dus via een webbrowser, net als bij Google Docs. Ook bij MS 365 kan je de toepassingen overigens gewoon in je webbrowser draaien. Na de introductie van de cloudtoepassingen zal naarstig verder gewerkt worden aan mobiele en desktoptoepassingen, net als bij MS 365.

De makers zijn niet vanaf nul gestart. Euro-Office is een fork van OnlyOffice (initieel gereleaset in 2009). Zo’n fork ontstaat als een kopie van andere software, die dan aangepast en verder doorontwikkeld wordt. Dat kan zomaar doordat het gaat om openbronsoftware, die vrij beschikbaar is en vrij gekopieerd en aangepast mag worden. Ook dat is een extra troef: in tegenstelling tot een gesloten, commercieel systeem als Microsoft Office kan iedereen met de broncode van openbronsoftware aan de slag en kan je dus ook precies uitzoeken hoe het allemaal in elkaar zit.

Allemaal goed en wel, hoor ik je denken, maar wat moeten we dan aanvangen met de massa’s Word- en Excelbestanden die we nu gebruiken? Worden die dan onbruikbaar wanneer we straks overschakelen van MS 365 naar Euro-Office? Neen, gelukkig niet. Euro-Office streeft naar een zo groot mogelijke compatibiliteit met de bestandsformaten die door Microsoft gebruikt worden. Euro-Office-gebruikers zullen probleemloos kunnen werken met bestandsformaten als docx (Word), xlsx (Excel), pptx (Powerpoint), pdf, odt, ods, odp, txt en heel wat andere formaten.

Microsoft 365 zelf mag dan wel gesloten, commerciële software zijn, dat geldt (gelukkig) niet voor de bestandsformaten die gebruikt worden: bestandsformaten als docx, xlsx en pptx maken deel uit van OOXML (Office Open XML), een open bestandsformaat voor office-documenten, gestandaardiseerd door internationale organisaties als Ecma en ISO/IEC. De computergeeks en softwarehackers onder ons zullen ongetwijfeld weten dat bijvoorbeeld een docx-bestand in feite een zip-archief is, waarin de tekst en de stijlen van het Word-document vervat zitten in de vorm van xml-bestanden, samen met eventuele afbeeldingen en andere informatie. Probeer het maar eens: je kan een docx-bestand gewoon openen met bijvoorbeeld 7‑Zip om te kijken wat er allemaal in verstopt zit. De makers van Euro-Office streven naar volledige compatibiliteit met Word-, Excel- en Powerpoint-documenten en willen de overstap zo soepel mogelijk laten verlopen.

Ik heb Euro-Office natuurlijk nog niet kunnen uitproberen, maar ik maak wel al jarenlang gebruik van een ander alternatief kantoorsoftwarepakket: LibreOffice. Ook LibreOffice (een fork van OpenOffice) ondersteunt de hierboven genoemde bestandsformaten.

Sinds 4 juni gebruikt de EU ook niet langer Google als default zoekmachine, maar Qwant, een Franse zoekmachine. Net als DuckDuckGo, de zoekmachine die ik sinds kort gebruik, volgt Qwant geen gebruikers en verzamelt en verkoopt het geen persoonlijke gegevens. Qwant is nu voor de overheidsinstanties van de EU de default, maar gebruikers kunnen uiteraard nog altijd Google of een andere zoekmachine gebruiken als ze dat willen.

De uitrol van Euro-Office is een belangrijke volgende stap in iets wat al langer aan de gang is: heel wat bedrijven en overheden, en in mindere mate ook individuele gebruikers, ruilen Amerikaanse software steeds vaker in voor Europese alternatieven. Op de website European Alternatives vind je tal van links naar Europese alternatieven voor heel wat populaire services, tools, apps en providers. Het loont beslist de moeite om daar eens een kijkje te nemen.

De beschikbaarheid van goede, volwaardige Europese alternatieven biedt meerdere voordelen: om te beginnen is er de al eerder genoemde digitale soevereiniteit, waardoor we in Europa niet langer afhankelijk zijn van Amerikaanse systemen. Daarin speelt niet alleen de geopolitieke context een rol maar ook de dominantie van een beperkt aantal grote spelers buiten de EU. Er is ook de veel betere bescherming door de Europese privacywetgeving. Data die op servers in Europa worden bewaard, zijn sowieso beter beschermd dan data die naar Amerikaanse cloudomgevingen stromen. Ten slotte is er natuurlijk nog een financieel aspect: waarom zou je nog dure, commerciële licenties betalen als je evengoed gebruik kan maken van gratis openbronsoftware waarmee je net hetzelfde kan doen? Zowel bedrijven, overheden als individuele gebruikers kunnen hier flink mee besparen! Als Euro-Office eenmaal breed uitgerold en ingeburgerd is, zal hopelijk ook het onderwijs snel volgen en niet langer van de leerlingen en studenten eisen dat ze de Microsoft-producten blijven gebruiken.

Enkele recente koppen uit het nieuws:

• European Parliament switches default search engine from Google to Qwant
• EU outlines cloud sovereignty plan that could affect Amazon, Microsoft, and Google
• Industry initiative launches Euro-Office as true sovereign office suite
• “Euro-Office” angekündigt: Europäische Alternative zu Microsoft Office kommt
• We zijn te afhankelijk van Amerikaanse software: Dit zijn Europese alternatieven
• Deens Ministerie van Digitalisering maakt overstap naar Linux en LibreOffice
• Heijnen: overstap Belastingdienst naar M365 maakt overheid afhankelijker van VS
• Universiteiten onderzoeken Europese alternatieven voor Microsoft en Google
• Deens ministerie van Digitalisering wil gebruik Microsoft uitfaseren
• Internationaal Strafhof neemt afscheid van Microsoft 365
• Radboud Universiteit: minder afhankelijk van grote techbedrijven
• Universiteiten onderzoeken Europese alternatieven voor Microsoft en Google
• Duitsland kiest voor Franse software voor inlichtingendienst boven Amerikaanse Palantir

Als je even googelt, vind je er vast nog meer. Het werkwoord ‘googelen’ is overigens al enige tijd opgenomen in de officiële Woordenlijst Nederlandse Taal. Het betekent simpelweg ‘iets opzoeken op het internet’, dus dat moet niet noodzakelijk met de zoekmachine van Google gebeuren. Je kan dus evengoed de AI-vrije zoekmachine van DuckDuckGo gebruiken, bijvoorbeeld, of een Europese zoekmachine als Qwant of SwissCows.

european-alternatives.eu
github.com/Euro-Office
www.qwant.com

Back-up in de cloud: bye-bye US West, hello Amsterdam!

Na mijn overstap van Gmail naar Proton Mail, kort daarna van Chrome naar Brave en onlangs nog van Google naar DuckDuckGo is het hoog tijd om mijn back-ups in de cloud te migreren van Amerikaanse naar Europese servers. Dat is wat meer werk, maar ik heb het ervoor over.

Voor mijn cloudback-ups maak ik al sinds 2016 naar volle tevredenheid gebruik van Backblaze. Werkt prima, maar Backblaze is gevestigd in Californië, en mijn data worden opgeslagen in een data center ergens in het westen van de Verenigde Staten (Backblaze vermeldt geen stad, maar wel een regio: US West). Ondertussen heeft Backblaze ook een data center in Europa geopend, namelijk in Amsterdam. Bij de aanmaak van een nieuw account kan je er nu voor kiezen om je data in Europa op te slaan, maar voor bestaande accounts kan dat niet zomaar gewijzigd worden.

De oplossing: ik heb gewoon een nieuw account gemaakt en daarbij gekozen voor opslag in Europa. Mijn oud account vervalt eind deze maand, en dan zeg ik het gewoon op. Ondertussen krijg ik op mijn nieuw account een maand gratis, dus ik heb geen extra kosten. Eenmaal mijn data op een Europese server staan, worden ze beschermd door de Europese privacywetgeving, ook al is Backblaze een Amerikaans bedrijf. Een datacenter dichterbij heeft nog meer voordelen: het garandeert immers meer bandbreedte en een hogere overdrachtssnelheid.

Ik heb niet overwogen om van cloudback-upservice veranderen, want Backblaze biedt een behoorlijk goede deal, die je niet makkelijk ergens anders zal vinden: voor een zeer schappelijk en vast bedrag krijg ik er namelijk onbeperkte opslagruimte voor back-ups, terwijl de opslagruimte bij andere diensten vaak beperkt is tot 1 of hooguit enkele terabytes. Als je meer ruimte nodig hebt, betaal je elders sowieso een hogere prijs. Momenteel heb ik al bijna 4 TB aan data geback-upt in de cloud, en dat zal alleen maar méér worden. Die data moeten nu allemaal opnieuw geüpload worden naar mijn nieuwe account, en dat kan enige tijd duren. Het gebeurt allemaal in de achtergrond, terwijl ik mijn computer normaal verder kan gebruiken zonder noemenswaardig prestatieverlies (dankzij de geheugenuitbreiding van enkele weken geleden).

En ja, een back-up in de cloud is echt geen overbodige luxe. Ik heb heel wat bestanden die ik absoluut niet kwijt wil raken, waaronder niet alleen tekst en data, maar ook een grote verzameling foto’s en video’s, en zelf geschreven software. Een cloudback-up biedt me de nodige gemoedsrust en beschermt me tegen allerlei incidenten die mijn laptop en mijn fysieke back-upmedia zouden kunnen treffen.

Backblaze blijft natuurlijk wel een Amerikaans bedrijf, dat onderhevig is aan de US Cloud Act. Daardoor kan het verplicht worden om toegang te bieden aan de Amerikaanse autoriteiten wanneer die daarom zouden vragen. Maar ik heb voor mijn back-ups gebruikgemaakt van de mogelijkheid om met een eigen encryptiesleutel (private encryption key) te werken. Zonder die encryptiesleutel, die alleen gekend is door mij en die niet bewaard wordt op de servers van Backblaze, kunnen mijn data niet gelezen worden. Zero-access-versleuteling dus, net zoals bij Proton Mail. Dat betekent dat zelfs werknemers van Backblaze zich geen toegang kunnen verschaffen tot mijn data, als ze dat al zouden willen (of wanneer ze daartoe door de Amerikaanse overheid verplicht zouden worden). Ook in het onwaarschijnlijke geval dat Backblaze gehackt zou worden, kunnen de hackers niets met de versleutelde bestanden aanvangen. Ik ga er daarom van uit dat mijn data bij Backblaze behoorlijk veilig zijn, dus na de migratie naar een server aan deze kant van de oceaan kan ik helemaal op twee oren slapen.

N.B.: een back-up in de cloud is maar één element van een goede back-upstrategie. Daarnaast maak ik uiteraard ook regelmatig back-ups op meerdere externe schijfstations. O ja, Backblaze biedt ook een uitgebreide versiehistoriek: standaard 30 dagen, maar gratis uitbreidbaar tot een jaar. Zo kan je altijd weer terugvallen op een eerdere versie wanneer je per ongeluk een bestand verwijderd of om zeep geholpen hebt.

Als je ook Backblaze wil gebruiken voor je online back-ups, gebruik dan onderstaande verwijzingslink. Als je via die link een account aanmaakt, krijgen zowel jij als ik een extra maandje gratis (meer info).

secure.backblaze.com/r/03nhch

Bye-bye Gmail, hello Proton Mail!

In een eerder bericht schreef ik al dat ik mijn e-mailberichten weg wou halen van Amerikaanse servers, en dat ik daarom overwoog om over te stappen naar Proton Mail, een Zwitserse e-mailprovider met bijzonder sterke garanties voor beveiliging en privacy. Inmiddels heb ik de knoop doorgehakt en heb ik de overstap gemaakt.

Een kleine opfrisser: Proton Mail maakt gebruik van end-to-end- en zero-access-versleuteling, wat betekent dat zelfs de medewerkers van Proton de inhoud van de berichten niet kunnen lezen, in tegenstelling tot Gmail en Outlook! Doordat Proton in Zwitserland gevestigd is, zijn de data op hun servers beschermd door een van ’s werelds strengste privacywetten.

Ik gebruik nu dus een gloednieuw @protonmail.com-adres. Mijn hele mailarchief bij Gmail, dat ik natuurlijk niet kwijt wou raken, heb ik ik overgeheveld naar Proton via een handige tool die easy switch heet, en waarmee de overdracht moeiteloos verliep. Dus geen gedoe met exporteren en weer importeren, maar gewoon met één druk op de knop. Proton neemt alle labels van Gmail keurig over, dus dat was handig. Wanneer de hele operatie was afgerond, heb al mijn Gmail-berichten verwijderd en heb ik bij de Gmail-instellingen gevraagd om alle binnenkomende mail voortaan door te sturen naar Proton (en daarna meteen van Gmail te verwijderen).

Gmail doet netjes wat ik gevraagd heb, maar één ding moet ik toch in het oog houden. Wanneer Gmail mijn binnenkomende mails doorstuurt, worden de e-mailberichten daarna niet meteen uit Gmail verwijderd, maar worden ze in de Gmail-prullenbak geplaatst. Daar blijven ze nog 30 dagen sudderen tot ze uiteindelijk automatisch definitief verwijderd worden. Gmail heeft zo te zien geen ingebouwde mogelijkheid om berichten automatisch te verwijderen zonder via de prullenbak te gaan, maar dat heb ik snel opgelost door een Python-scriptje te schrijven dat de prullenbak dagelijks leeg maakt. Met de Gmail API krijg je zoiets zonder veel moeite voor elkaar.

Uiteindelijk zal het aantal doorgestuurde mails steeds kleiner worden, want via mijn e-mailhandtekening vraag ik nu aan al mijn correspondenten om voortaan mijn nieuwe Proton Mail-adres te gebruiken, en in alle accounts die ik ooit met mijn Gmail-adres heb aangemaakt, pas ik mijn e-mailadres aan naar Proton. Meteen een gelegenheid om eens grote schoonmaak te houden in de vele nieuwsbriefabonnementen, waarvan er ongetwijfeld een aantal opgezegd mogen worden.

Op een dag in de hopelijk niet zo verre toekomst zal ik dus helemaal Gmail-vrij zijn. Ook mijn Telenet-mail wordt voortaan automatisch doorgestuurd (en er blijft geen kopie achter in mijn Telenet-mailbox, ook niet in de prullenbak), en ook mijn Google-agenda heb ik via easy switch overgeheveld naar Proton.

Als je net als ik ook Proton Mail wil gebruiken en daarbij kiest voor een betaald account zoals Mail Plus, gebruik dan onderstaande link wanneer je je account aanmaakt. Om te beginnen krijg je dan helemaal gratis een proefperiode van twee weken, en als je daarna besluit je account te houden, krijgen zowel jij als ik ook nog eens 20 dollar korting (meer info).

pr.tn/ref/D6MHWBGG

Ik heb nog meer migratieplannen: het volgende dat ik van Amerika naar Europa wil verhuizen, zijn mijn cloudback-ups. Daarover later meer...

proton.me/nl/easyswitch
developers.google.com/workspace/gmail/api/guides

Tijd voor een nieuw e-mailadres?

Zoals je in deze eerdere blogpost al kon lezen, ben ik eind 2024 van X, het voormalige Twitter, samen met heel wat andere ontevreden gebruikers overgestapt naar Bluesky.

Nu acht ik de tijd rijp voor een nog grotere overstap: voor mijn e-mail wil ik van Gmail (van Google) liefst overstappen naar Proton Mail. Gebeurde de uitstap uit Twitter nog voornamelijk uit onvrede met zorgwekkende veranderingen sedert de overname door Elon Musk, deze nieuwe overstap is veeleer gemotiveerd door privacybezwaren. Ik wil mijn data weg van Amerikaanse servers en vertrouw ze liever toe aan servers in Europa, waar ze beter beschermd zijn.

Ja, ik weet het, deze blogdienst is ook van een Amerikaans bedrijf (Google alweer), maar voorlopig blog ik hier nog even verder, al kan dat in de toekomst natuurlijk veranderen. Alle banden met Google en Microsoft doorknippen is als Android- en Windows-gebruiker wellicht niet haalbaar, maar één ding kan ik alvast bij hen weghalen: mijn e-mails.

Voor veilige e-mail is er nu immers een prima Europees alternatief: Proton Mail. De dienst maakt gebruik van end-to-end- en zero-access-versleuteling, wat betekent dat zelfs de medewerkers van Proton de inhoud van de berichten niet kunnen lezen, in tegenstelling tot Gmail en Outlook! Proton is gevestigd in Zwitserland, buiten de jurisdictie van zowel de VS als de EU. E‑mailencryptie bestaat al langer (via PGP), maar was voor gewone gebruikers eigenlijk te ingewikkeld om te gebruiken. Met Proton Mail is dat allemaal netjes geïntegreerd in het systeem, zodat de gebruiker er helemaal niets voor hoeft te doen. Werken met Proton Mail is even simpel als mails versturen en ontvangen met andere e-mailsoftware.

Dat Proton een Zwitsers bedrijf is en de Proton-servers in Zwitserland staan, betekent dat de data op die servers beschermd zijn door een van ’s werelds strengste privacywetten. Dit in schril contrast tot Google en Microsoft. De Amerikaanse overheid kan die bedrijven zomaar verplichten om je data met hen te delen, en de Verenigde Staten zijn ook betrokken bij meerdere overeenkomsten voor het delen van inlichtingen met andere landen. Ook al ben je geen crimineel en heb je niets te verbergen, je data zijn in Zwitserland ongetwijfeld een heel stuk beter beschermd dan in de USA!

Meer en meer gebruikers die hun privacy ernstig nemen (of zich ergeren aan de advertenties die Gmail ongevraagd in je mailbox laat zien), schakelen over op alternatieven als Proton Mail. Volgens hun eigen cijfers heeft de dienst wereldwijd al meer dan 100 miljoen gebruikers, wat nog erg weinig is als je het vergelijkt met de zowat 2 miljard gebruikers van Gmail. Ter vergelijking: Outlook heeft er ongeveer 400 miljoen (vooral zakelijke gebruikers). Maar heel veel mensen zijn wat lui of houden niet van verandering – of ze weten gewoon nog niet dat Proton Mail bestaat –, en blijven daardoor gewoon zitten bij Gmail of Outlook.

Ik geef toe dat het wel wat inspanning vergt om over te schakelen, al valt dat al bij al wel mee. Ik heb massa’s accounts op andere websites, waarvoor ik mijn Gmail-adres of mijn Telenet-adres heb gebruikt. Ik ga dat in al die accounts wijzigen naar mijn nieuwe Proton-adres, en ik moet natuurlijk ook al mijn correspondenten op de hoogte brengen van mijn adreswijziging. Na de overstap zullen alle nieuwe e-mails vanaf mijn Proton-adres verstuurd worden, en daar zullen mijn correspondenten aan moeten wennen.

Maar natuurlijk kan ik Gmail niet helemáál opgeven. Ik wil immers geen belangrijke mails missen! Ik blijf mijn Gmail-account dus houden en zal ervoor zorgen dat alle berichten die nog in mijn Gmail-inbox terechtkomen, meteen doorgestuurd worden naar mijn Proton-inbox. Voor de rest maak ik mijn mailbox bij Gmail helemaal leeg. Mijn hele mail-archief dat nu op Gmail staat, haal ik daar weg! Uiteraard download ik daar eerst een kopie van, via Google Takeout.

Hieronder deel ik graag een TED-talk uit 2015 van Andy Yen, die Proton samen met enkele andere CERN-wetenschappers oprichtte, waarin hij een vroege versie van Proton Mail aan het publiek voorstelt (zoals velen van jullie wellicht weten, stond CERN ook aan de wieg van het World Wide Web!):

Proton Mail is overigens helemaal gratis én reclamevrij te gebruiken. Met een gratis account krijg je één mailbox met agenda, met 1 GB opslagruimte voor mails, bijlagen en andere documenten. Heb je meer nodig, dan kan je kiezen uit meerdere betaalde abonnementen. Proton biedt overigens ook nog andere diensten aan, zoals cloudopslag, VPN, wachtwoordmanager, een tekstverwerker (waarmee je ook Word-documenten kan openen en opslaan) en een rekenbladtoepassing (waarmee je Excel-documenten kan openen en opslaan), ook met een gratis account! Maar die moet ik nog allemaal eens grondig uitproberen.

Ook overheden worden zich meer en meer bewust van hun (te) grote afhankelijkheid van Amerikaanse systemen. In België wordt door bedrijven en overheden momenteel nog volop gebruikgemaakt van Microsoft 365, maar dat zou wel eens kunnen gaan veranderen. In Denemarken hebben ze er alvast niet al te lang over moeten nadenken. Het Deense ministerie van Digitale Zaken heeft in 2025 Microsoft Office ingeruild voor LibreOffice, een openbron-officesuite die ik persoonlijk al jaren gebruik. Met LibreOffice kan je overigens zonder al te veel problemen Word- en Excelbestanden lezen en schrijven, wat de overstap aanzienlijk vergemakkelijkt. LibreOffice wordt beheerd door The Document Foundation, een non-profitorganisatie die gevestigd is op Europese bodem, in Duitsland.

Europa dringt nu overigens ook aan om Europese alternatieven te ontwikkelen voor Amerikaanse betalingssystemen als Visa en Mastercard. Ik zie dat uiteindelijk wel gebeuren, maar het zal nog wel even op zich laten wachten. Maar dat het geen kwaad kan om ons minder afhankelijk te maken van Amerika, kan moeilijk nog betwist worden!

Voor alle duidelijkheid: ik ben nog niet definitief overgestapt, ik ben het wel ernstig aan het overwegen en onderzoek momenteel de voor- en nadelen. Van de voordelen ben ik alvast overtuigd. De gratis versie van Proton heeft helaas enkele beperkingen, waardoor de extra’s die je met een betaald plan krijgt wel erg verleidelijk worden.

De prijs van een Mail Plus-plan valt overigens erg mee. In ruil krijg je een reclamevrije, super goed beveiligde inbox, 15 GB opslag, en wat extra adressen en aliassen. Met het iets duurdere Proton Unlimited-plan krijg je maar liefst 500 GB opslag, nog meer adressen en aliassen, toegang tot een snelle VPN (veel sneller en met keuze uit veel meer landen dan de VPN die je met een gratis account krijgt), versleutelde cloudopslag, geavanceerde accountbescherming, en meer. Mocht ik naar dat plan overschakelen, dan kan mijn Nord VPN-abonnement ook meteen op de schop.

proton.me/mail
proton.me/mail/proton-mail-vs-gmail
takeout.google.com