Refik Anadol – Latent City

Vorige maand werd de gloednieuwe kunsthal BRUSK officieel geopend, in het hart van het Brugse museumkwartier. In tegenstelling tot een museum beschikt een kunsthal niet over een eigen collectie en is het louter een plaats voor tijdelijke tentoonstellingen. BRUSK beschikt over twee monumentale tentoonstellingshallen, gigantische ruimten zonder steunkolommen en héél hoge plafonds.

Tijdens het openingsweekend al zijn we er de twee openingstentoonstellingen gaan bezichtigen: Breedbeeld. Verweven werelden van Brugge 900–1550 en Refik Anadol – Latent City. Over die laatste wil ik het hier hebben. (Wees gerust, Breedbeeld komt een volgende keer nog aan bod, na een al gepland vervolgbezoek.)

Latent City is de eerste solotentoonstelling op Belgische bodem van de Turks-Amerikaanse kunstenaar Refik Anadol. Anadol is een pionier in AI-gedreven mediakunst. Zijn werk was al te zien bij gerenommeerde musea als het MoMA in New York en het Guggenheim in Bilbao. Zijn grote kunstwerken worden specifiek gemaakt voor het gebouw waarin of waarop ze worden getoond. Het gaat om videokunst: gigantische bewegende bewegende beelden, niet gemaakt door, maar wel met de hulp van artificiële intelligentie, wat tot verrasssende creaties leidt. In BRUSK is een tien meter hoge ‘videosculptuur’ te zien, bestaande uit twee haaks op elkaar geplaatste videowanden met spiegels op het plafond en op de vloer. De hallucinerende beelden worden aangestuurd door data, een combinatie van historische en realtime data uit Brugge.

De hal is donker, en wanneer je binnenkomt wordt je aandacht meteen naar het gigantische bewegende kunstwerk getrokken. Je kunt er heel lang naar staan of zitten kijken, en je ziet steeds nieuwe vormen. Ter afwisseling kun je in dezelfde hal de kleinere bewegende digitale schilderijen uit Anadols Latent City-serie bekijken. De werken zijn gemaakt aan de hand van allerlei data uit andere steden, zoals Stockholm, Seoul en Berlijn.

In het Brugse Concertgebouw wonde ik ook een thema-avond bij rond de Brugse video-installatie van Refik Anadol. De kunstenaar gaf er een presentatie waarin hij uitgebreid over zijn kunst vertelde en zijn uiteenzetting illustreerde met foto’s en videobeelden. Hij ging ook in gesprek met journalist/reportagemaker Tim Verheyden, gekend van radio en tv.

Tussen presentatie en vraaggesprek werd het publiek getrakteerd op een muzikaal intermezzo, een experimenteel muziekstuk met als titel Trio van de Brits-Japanse componist Ben Nobuto, vertolkt door drie muzikanten van het Gentse Nemo-ensemble (fluit, keyboard en cello). Ik kende Nobuto nog niet, maar het verrassend fris klinkende stuk wist mij meteen te boeien. Soms deed het mij, door het repititieve karakter, wat denken aan Philip Glass, maar het is toch iets helemaal anders.

De videosculptuur die Anadol voor Brugge creëerde, maakt gebruik van Brugse data. Hij werkte daarvoor samen met het Brugse Stadsarchief. Data uit het Brugse architectonische en stedelijke verleden werden gecombineerd met realtime lokale weerdata. Het resultaat is verrassend én betoverend!

Refik Anadol – Latent City, nog tot 8 november dagelijks (behalve op maandag) in BRUSK, Brugge.

refikanadol.com
bennobuto.com
nemo-ensemble.com
youtu.be/UxQDG6WQT5s
bruskbrugge.be

Summer blockbusters 2026

Het zijn weer hoogdagen voor de liefhebbers van het sci-fi- en superheldengenre (en ja, daar ben ik dus bij)! Het begon in al maart al met Project Hail Mary, waarin Ryan Gosling moet samenwerken met een buitenaards wezen (dat voor de verandering nu eens niet gewoon twee armen en twee benen, twee ogen en twee oren heeft) om de wereld te redden, gebaseerd op het gelijknamige boek van Andy Weir (die je vast nog kent van The Martian).

Daarna volgde in mei The Mandalorian and Grogu, de nieuwste Star Wars-film. De film deed het niet slecht in de zalen, maar toch een stuk minder goed dan de makers gehoopt hadden. Dat lag niet zozeer aan de film, maar aan de stevige concurrentie. In de States moest de film het namelijk opnemen tegen Obsession en Backrooms, twee succesvolle horrorfilms. The Mandalorian and Grogu is een Star Wars-spin-off, een vervolg op de succesvolle Disney+-reeks The Mandalorian met Pedro Pascal in de titelrol.

Begin juni kregen we Masters of the Universe. Aanvankelijk was ik niet van plan om deze film in de bioscoop te gaan bekijken, maar een verrassend hoge score van 7.1/10 op IMdB én een positieve mini-review van een Facebookvriend wisten me te overtuigen. Masters of the Universe is de live action origin story van He-Man en is een spin-off van de populaire animatieserie uit de jaren 80.

Maar het hoogtepunt van het jaar moet toch de film worden die bij ons op 10 juni in de zalen kwam, de langverwachte nieuwe Steven Spielberg-film: Disclosure Day. De film gaat door op hetzelfde thema van eerdere Spielberg-kaskrakers als Close Encounters of the Third Kind (1977) en E.T. the Extra-Terrestrial (1982): de Aarde krijgt bezoek uit de ruimte. Een geheime (Amerikaanse) overheidsorganisatie heeft al jarenlang bewijzen van buitenaardsen én hun technologie in handen, maar houdt dat voor de bevolking verborgen. – Ik blijf het merkwaardig vinden dat die buitenaardsen over immens geavanceerde technologie beschikken die hen in staat stelt de onvoorstelbaar grote afstanden tussen de sterren te overbruggen, om dan uiteindelijk altijd weer in een maïsveld in ergens in het midden van de VS te crashen...

Maar daarmee is de filmzomer nog maar net begonnen. De komende maanden staan nog een aantal releases gepland die ik beslist op een zo groot mogelijk scherm wil gaan bekijken: in juli nog Supergirl en Spider-Man: Brand New Day, in augustus The End of Oak Street en later op het jaar, in november, The Hunger Games: Sunrise on the Reaping. Ook The Odyssey, geen sci-fi maar een verfilming van het beroemde epos van de Griekse dichter Homeros, is er eentje om in het oog te houden. Die film komt half juli in de zalen.

Weer heel wat om naar uit te kijken, dus!

Europese software-alternatieven

Op 9 juni lanceert de Europese Unie Euro-Office, een kantoorsoftwarepakket dat als voornaamste doel heeft om na verloop van tijd volledige onafhankelijkheid van Microsoft Office te bereiken op computersystemen van de overheid. De EU streeft naar digitale soevereiniteit: ze wil onafhankelijk worden van de Amerikaanse softwarepaketten die nu door heel wat overheidsinstanties gebruikt worden. Net als Microsoft 365 is Euro-Office groupware, wat betekent dat de software niet enkel ontworpen is voor individuele gebruikers, maar gericht is op samenwerking in een groep van gebruikers. Net als bij MS 365 zul je dus met meerdere collega’s op hetzelfde moment aan eenzelfde document kunnen werken. Op die manier moet Euro-Office een waardige vervanger worden van Microsoft 365.

Vooralsnog werkt Euro-Office uitsluitend in de cloud en zijn er bij de lancering nog geen desktoptoepassingen. Je gebruikt de toepassingen dus via een webbrowser, net als bij Google Docs. Ook bij MS 365 kan je de toepassingen overigens gewoon in je webbrowser draaien. Na de introductie van de cloudtoepassingen zal naarstig verder gewerkt worden aan mobiele en desktoptoepassingen, net als bij MS 365.

De makers zijn niet vanaf nul gestart. Euro-Office is een fork van OnlyOffice (initieel gereleaset in 2009). Zo’n fork ontstaat als een kopie van andere software, die dan aangepast en verder doorontwikkeld wordt. Dat kan zomaar doordat het gaat om openbronsoftware, die vrij beschikbaar is en vrij gekopieerd en aangepast mag worden. Ook dat is een extra troef: in tegenstelling tot een gesloten, commercieel systeem als Microsoft Office kan iedereen met de broncode van openbronsoftware aan de slag en kan je dus ook precies uitzoeken hoe het allemaal in elkaar zit.

Allemaal goed en wel, hoor ik je denken, maar wat moeten we dan aanvangen met de massa’s Word- en Excelbestanden die we nu gebruiken? Worden die dan onbruikbaar wanneer we straks overschakelen van MS 365 naar Euro-Office? Neen, gelukkig niet. Euro-Office streeft naar een zo groot mogelijke compatibiliteit met de bestandsformaten die door Microsoft gebruikt worden. Euro-Office-gebruikers zullen probleemloos kunnen werken met bestandsformaten als docx (Word), xlsx (Excel), pptx (Powerpoint), pdf, odt, ods, odp, txt en heel wat andere formaten.

Microsoft 365 zelf mag dan wel gesloten, commerciële software zijn, dat geldt (gelukkig) niet voor de bestandsformaten die gebruikt worden: bestandsformaten als docx, xlsx en pptx maken deel uit van OOXML (Office Open XML), een open bestandsformaat voor office-documenten, gestandaardiseerd door internationale organisaties als Ecma en ISO/IEC. De computergeeks en softwarehackers onder ons zullen ongetwijfeld weten dat bijvoorbeeld een docx-bestand in feite een zip-archief is, waarin de tekst en de stijlen van het Word-document vervat zitten in de vorm van xml-bestanden, samen met eventuele afbeeldingen en andere informatie. Probeer het maar eens: je kan een docx-bestand gewoon openen met bijvoorbeeld 7‑Zip om te kijken wat er allemaal in verstopt zit. De makers van Euro-Office streven naar volledige compatibiliteit met Word-, Excel- en Powerpoint-documenten en willen de overstap zo soepel mogelijk laten verlopen.

Ik heb Euro-Office natuurlijk nog niet kunnen uitproberen, maar ik maak wel al jarenlang gebruik van een ander alternatief kantoorsoftwarepakket: LibreOffice. Ook LibreOffice (een fork van OpenOffice) ondersteunt de hierboven genoemde bestandsformaten.

Sinds 4 juni gebruikt de EU ook niet langer Google als default zoekmachine, maar Qwant, een Franse zoekmachine. Net als DuckDuckGo, de zoekmachine die ik sinds kort gebruik, volgt Qwant geen gebruikers en verzamelt en verkoopt het geen persoonlijke gegevens. Qwant is nu voor de overheidsinstanties van de EU de default, maar gebruikers kunnen uiteraard nog altijd Google of een andere zoekmachine gebruiken als ze dat willen.

De uitrol van Euro-Office is een belangrijke volgende stap in iets wat al langer aan de gang is: heel wat bedrijven en overheden, en in mindere mate ook individuele gebruikers, ruilen Amerikaanse software steeds vaker in voor Europese alternatieven. Op de website European Alternatives vind je tal van links naar Europese alternatieven voor heel wat populaire services, tools, apps en providers. Het loont beslist de moeite om daar eens een kijkje te nemen.

De beschikbaarheid van goede, volwaardige Europese alternatieven biedt meerdere voordelen: om te beginnen is er de al eerder genoemde digitale soevereiniteit, waardoor we in Europa niet langer afhankelijk zijn van Amerikaanse systemen. Daarin speelt niet alleen de geopolitieke context een rol maar ook de dominantie van een beperkt aantal grote spelers buiten de EU. Er is ook de veel betere bescherming door de Europese privacywetgeving. Data die op servers in Europa worden bewaard, zijn sowieso beter beschermd dan data die naar Amerikaanse cloudomgevingen stromen. Ten slotte is er natuurlijk nog een financieel aspect: waarom zou je nog dure, commerciële licenties betalen als je evengoed gebruik kan maken van gratis openbronsoftware waarmee je net hetzelfde kan doen? Zowel bedrijven, overheden als individuele gebruikers kunnen hier flink mee besparen! Als Euro-Office eenmaal breed uitgerold en ingeburgerd is, zal hopelijk ook het onderwijs snel volgen en niet langer van de leerlingen en studenten eisen dat ze de Microsoft-producten blijven gebruiken.

Enkele recente koppen uit het nieuws:

• European Parliament switches default search engine from Google to Qwant
• EU outlines cloud sovereignty plan that could affect Amazon, Microsoft, and Google
• Industry initiative launches Euro-Office as true sovereign office suite
• “Euro-Office” angekündigt: Europäische Alternative zu Microsoft Office kommt
• We zijn te afhankelijk van Amerikaanse software: Dit zijn Europese alternatieven
• Deens Ministerie van Digitalisering maakt overstap naar Linux en LibreOffice
• Heijnen: overstap Belastingdienst naar M365 maakt overheid afhankelijker van VS
• Universiteiten onderzoeken Europese alternatieven voor Microsoft en Google
• Deens ministerie van Digitalisering wil gebruik Microsoft uitfaseren
• Internationaal Strafhof neemt afscheid van Microsoft 365
• Radboud Universiteit: minder afhankelijk van grote techbedrijven
• Universiteiten onderzoeken Europese alternatieven voor Microsoft en Google
• Duitsland kiest voor Franse software voor inlichtingendienst boven Amerikaanse Palantir

Als je even googelt, vind je er vast nog meer. Het werkwoord ‘googelen’ is overigens al enige tijd opgenomen in de officiële Woordenlijst Nederlandse Taal. Het betekent simpelweg ‘iets opzoeken op het internet’, dus dat moet niet noodzakelijk met de zoekmachine van Google gebeuren. Je kan dus evengoed de AI-vrije zoekmachine van DuckDuckGo gebruiken, bijvoorbeeld, of een Europese zoekmachine als Qwant of SwissCows.

european-alternatives.eu
github.com/Euro-Office
www.qwant.com

Back-up in de cloud: bye-bye US West, hello Amsterdam!

Na mijn overstap van Gmail naar Proton Mail, kort daarna van Chrome naar Brave en onlangs nog van Google naar DuckDuckGo is het hoog tijd om mijn back-ups in de cloud te migreren van Amerikaanse naar Europese servers. Dat is wat meer werk, maar ik heb het ervoor over.

Voor mijn cloudback-ups maak ik al sinds 2016 naar volle tevredenheid gebruik van Backblaze. Werkt prima, maar Backblaze is gevestigd in Californië, en mijn data worden opgeslagen in een data center ergens in het westen van de Verenigde Staten (Backblaze vermeldt geen stad, maar wel een regio: US West). Ondertussen heeft Backblaze ook een data center in Europa geopend, namelijk in Amsterdam. Bij de aanmaak van een nieuw account kan je er nu voor kiezen om je data in Europa op te slaan, maar voor bestaande accounts kan dat niet zomaar gewijzigd worden.

De oplossing: ik heb gewoon een nieuw account gemaakt en daarbij gekozen voor opslag in Europa. Mijn oud account vervalt eind deze maand, en dan zeg ik het gewoon op. Ondertussen krijg ik op mijn nieuw account een maand gratis, dus ik heb geen extra kosten. Eenmaal mijn data op een Europese server staan, worden ze beschermd door de Europese privacywetgeving, ook al is Backblaze een Amerikaans bedrijf. Een datacenter dichterbij heeft nog meer voordelen: het garandeert immers meer bandbreedte en een hogere overdrachtssnelheid.

Ik heb niet overwogen om van cloudback-upservice veranderen, want Backblaze biedt een behoorlijk goede deal, die je niet makkelijk ergens anders zult vinden: voor een zeer schappelijk en vast bedrag krijg ik er namelijk onbeperkte opslagruimte voor back-ups, terwijl de opslagruimte bij andere diensten vaak beperkt is tot 1 of hooguit enkele terabytes. Als je meer ruimte nodig hebt, betaal je elders sowieso een hogere prijs. Momenteel heb ik al bijna 4 TB aan data geback-upt in de cloud, en dat zal alleen maar méér worden. Die data moeten nu allemaal opnieuw geüpload worden naar mijn nieuwe account, en dat kan enige tijd duren. Het gebeurt allemaal in de achtergrond, terwijl ik mijn computer normaal verder kan gebruiken zonder noemenswaardig prestatieverlies (dankzij de geheugenuitbreiding van enkele weken geleden).

En ja, een back-up in de cloud is echt geen overbodige luxe. Ik heb heel wat bestanden die ik absoluut niet kwijt wil raken, waaronder niet alleen tekst en data, maar ook een grote verzameling foto’s en video’s, en zelf geschreven software. Een cloudback-up biedt me de nodige gemoedsrust en beschermt me tegen allerlei incidenten die mijn laptop en mijn fysieke back-upmedia zouden kunnen treffen.

Backblaze blijft natuurlijk wel een Amerikaans bedrijf, dat onderhevig is aan de US Cloud Act. Daardoor kan het verplicht worden om toegang te bieden aan de Amerikaanse autoriteiten wanneer die daarom zouden vragen. Maar ik heb voor mijn back-ups gebruikgemaakt van de mogelijkheid om met een eigen encryptiesleutel (private encryption key) te werken. Zonder die encryptiesleutel, die alleen gekend is door mij en die niet bewaard wordt op de servers van Backblaze, kunnen mijn data niet gelezen worden. Zero-access-versleuteling dus, net zoals bij Proton Mail. Dat betekent dat zelfs werknemers van Backblaze zich geen toegang kunnen verschaffen tot mijn data, als ze dat al zouden willen (of wanneer ze daartoe door de Amerikaanse overheid verplicht zouden worden). Ook in het onwaarschijnlijke geval dat Backblaze gehackt zou worden, kunnen de hackers niets met de versleutelde bestanden aanvangen. Ik ga er daarom van uit dat mijn data bij Backblaze behoorlijk veilig zijn, dus na de migratie naar een server aan deze kant van de oceaan kan ik helemaal op twee oren slapen.

N.B.: een back-up in de cloud is maar één element van een goede back-upstrategie. Daarnaast maak ik uiteraard ook regelmatig back-ups op meerdere externe schijfstations. O ja, Backblaze biedt ook een uitgebreide versiehistoriek: standaard 30 dagen, maar gratis uitbreidbaar tot een jaar. Zo kan je altijd weer terugvallen op een eerdere versie wanneer je per ongeluk een bestand verwijderd of om zeep geholpen hebt.

Als je ook Backblaze wil gebruiken voor je online back-ups, gebruik dan onderstaande verwijzingslink. Als je via die link een account aanmaakt, krijgen zowel jij als ik een extra maandje gratis (meer info).

secure.backblaze.com/r/03nhch