Aida

Meer dan tien jaar geleden woonde ik voor het eerst een live voorstelling bij van Aida, de opera van Giuseppe Verdi die zich afspeelt in het oude Egypte. Verdi schreef zijn meesterwerk bijna 150 jaar geleden in opdracht, voor de opening van het nieuwe operagebouw van Caïro.

Vorig weekend ben ik samen met Miche opnieuw naar een opvoering van Aida gegaan in het Concertgebouw in Brugge. Het stuk, in een regie van Marc Krone en onder de muzikale leiding van Jeroen Weierink, werd gebracht door het Charkov City Opera & Ballet, een opera- en balletgezelschap afkomstig uit Oekraïne en de voormalige Sovjet-Unie.

Ik heb nu in totaal drie voorstellingen van deze beroemde opera gezien, en telkens was het een compleet andere ervaring. In september 2009 woonde ik een ingekorte, moderne openluchtvoorstelling bij op de Burg in Brugge. Die versie speelde zich weliswaar nog steeds in Egypte af, maar dan aan het einde van de negentiende eeuw. Enkele maanden later zag ik via Opera in de cinema van Kinepolis een ronduit spectaculaire productie van de Metropolitan Opera in New York, met schitterende kostuums, indrukwekkende decors en tot de verbeelding sprekende massascènes.

De voorsteling van afgelopen weekend in het Brugse Concertgebouw was een ‘klassieke’ versie, zonder olifanten op het podium (wat wel eens gebeurt bij een groots opgezette spektakeluitvoering). De opera is ingedeeld in vier akten en duurt bijna drie uur, maar verveelt geen seconde. Een van de hoogtepunten is natuurlijk de overbekende Triomfmars in de tweede akte, en daar heb ik weer ten volle van genoten.

Deze productie is de komende dagen ook nog op verschillende plaatsen in Nederland te zien.

hatob.com.ua/rus/aida
www.ntk.nl/voorstelling/charkov-city-opera-ballet-aida
www.concertgebouw.be/nl/aida-charkov-city-opera-ballet

Carmen

Operaliefhebbers moeten doorgaans naar Brussel, Antwerpen of Gent als ze een opera willen zien. Maar op 22 september vond een voorstelling van Carmen plaats in het Brugse Concertgebouw. Die kans mochten we dus in geen geval laten schieten!

Carmen, het meesterwerk van Georges Bizet, is een van mijn favoriete opera’s. Als kind al vond ik de muziek geweldig. Ik herinner me dat ik op zondagmiddag vaak aan de radio gekluisterd zat voor Opera en Belcanto, met de cassetterecorder in aanslag. Op die manier maakte ik kennis met beroemde aria’s. Ik was meteen wildenthousiast van L’amour est un oiseau rebelle en Votre toast... je peux vous le rendre (beter gekend als het Toreador-lied).

Carmen dus. Maar niet zoals we gewoon waren. Deze voorstelling was een eigentijdse, expliciete versie, in een regie van Frank Van Laecke. Helemaal anders dan de versie van de New-Yorkse Metropolitan Opera (the ‘Met’) die ik in 2010 zag via Opera in de cinema.

Carmen is oorspronkelijk een opéra comique (wat absoluut niet betekent dat het komisch is, maar wel dat er naast gezongen partijen ook korte gesproken dialogen in voorkomen) die zich afspeelt in Sevilla rond 1830. Het hoofdpersonage, Carmen, is een vrijgevochten zigeunerin die in een sigarenfabriek werkt. De versie die we in Brugge te zien kregen, is geprojecteerd op onze eigen tijd, naar het milieu van mensenhandel, drugs- en wapensmokkel.

Maar het thema blijft natuurlijk hetzelfde: liefde, jaloezie en de weg naar vrijheid. En de muziek is nog altijd even fantastisch. De melodieën zitten al een hele week in mijn hoofd, en ze willen er niet meer uit!

musichall.be

A Night at the Opera

Onlangs zijn we naar A Night at the Opera geweest, een aaneenschakeling van hoogtepunten uit de Italiaanse opera. Op het programma stonden aria’s en koorfragmenten uit onder andere Nabucco, Rigoletto, Il Trovatore en La Traviata (Verdi), Tosca en Turandot (Puccini), en L’Elisir d’amore (Donizetti). Er werden ook enkele orkestrale stukken opgevoerd, zoals de prelude uit Cavalleria Rusticana van Mascagni en de ouverture uit La Gazza Ladra van Rossini, een opera die de meeste Kuifje-fans wel van naam zullen kennen uit het album De juwelen van Bianca Castafiore.

De vier Italiaanse solisten (Pier Luigi Dilengeti, bariton, Michael Spadaccini, tenor, Sandra Buongrazio, mezzo-sopraan en Valeria Esposito, sopraan) gaven het beste van hun kunnen, met passende kostuums en geprojecteerde decors. Ze konden zich wat mij betreft gerust meten met La Castafiore! De solisten werden begeleid door het Music Hall Classical Orchestra and Choir, onder de leiding van dirigent Igor Tchernetsky.

Ik ben natuurlijk al langer een operaliefhebber, maar voor mijn vrouw en dochter was het hun allereerste opera-ervaring (amper enkele maanden na hun eerste operette). Voor hen was A Night at the Opera een prima kennismaking met het genre: niet meteen een compleet stuk, maar een best-of van de Italiaanse opera.

Zo waren ze al een beetje voorbereid op de voorstelling van de week nadien: dan zijn we in de Antwerpse Stadsschouwburg gaan kijken naar Schoppenvrouw (ook gekend als Pique Dame, of onder de originele titel Пиковая дама) van Tsjajkovski. Ja, ze hadden de smaak te pakken en waren klaar voor hun eerste echte opera, deze keer in het Russisch. Gelukkig waren er Nederlandse boventitels en hadden we op het internet al een samenvatting gelezen, zodat we het verhaal een beetje konden volgen.

musichall.be/shows/a-night-at-the-opera
youtu.be/QV-3l1NW2c4

Satyagraha

Ik laat me graag verrassen, dus ik heb me niet laten tegenhouden door het feit dat ik nog nooit van deze opera gehoord had. Maar de naam van de componist klonk mij alleszins bekend in de oren: Philip Glass. Ik heb voor het eerst met zijn werk kennis gemaakt via de soundtracks van Koyaanisqatsi en Powaqqatsi in de jaren tachtig.

Sedert kort weet ik dat de man dus ook nog een behoorlijk aantal moderne opera’s geschreven heeft, waaronder enkele gewijd aan beroemde wetenschappers (Einstein, Galilei, Kepler). Er valt dus nog heel wat interessants te ontdekken.

De opera van gisteravond, Satyagraha, was geïnspireerd door het leven van Mohandas Gandhi (beter gekend als Mahatma).

De muziek van Glass is ritmisch, repititief en minimalistisch. Eveneens minimalistisch waren bij deze opera het decor, het verhaal, en de boventiteling. Die boventiteling was nodig, want het hele stuk wordt gezongen in het Sanskriet, een taal die ik, net als wellicht de meeste operaliefhebbers gisteravond, niet machtig ben. De teksten komen uit de Bhagavad Gita, een van de heilige geschriften van het hindoeïsme. Maar naar het schijnt zijn die teksten bedoeld om gehoord, niet gelezen, te worden. Vandaar dat niet alles werd vertaald, enkel het hoogstnodige.

Het verhaal zelf, voor zover daar al sprake van is, is niet lineair. Historische personages uit Gandhi’s verleden, heden en toekomst worden ten tonele gevoerd. In akte 1, getiteld ‘Tolstoy’, zien we Arjuna en Krishna in een mythische confrontatie. In akte 2 staat Tagore centraal, en in akte 3 Martin Luther King.

Behalve de solisten speelt het koor een behoorlijk grote rol in deze opera, en er wordt ook gewerkt met professionele poppenspelers en eenvoudige middelen zoals manden, kratten, golfplaat, kleefband en krantenpapier. Het veelvuldig gebruik van krantenpapier is een verwijzing naar de Indian Opinion, een krant die Gandhi uitgaf in Zuid-Afrika.

Een niet alledaagse opera, maar zeker de moeite waard. Deze opvoering is voor mij in ieder geval een stimulans om het werk van Philip Glass verder te gaan ontdekken. Er zitten beslist nog pareltjes tussen.

Het gebeurt niet zo vaak dat opera’s opgevoerd worden in het bijzijn van de componist. Gisteren zat Glass gewoon tussen het publiek in de Met, en aan het einde van de voorstelling werd hij uiteraard onder een staande ovatie op het podium uitgenodigd. Een schitterend begin voor het nieuwe Opera in de Cinema-seizoen!

www.kinepolis.com/opera
www.metopera.org/hdlive
www.philipglass.com

Nixon in China

Het was alweer een hele poos geleden dat ik nog eens naar Opera in de cinema was geweest. Voor wie het concept nog niet mocht kennen: Opera in de cinema is de bijzonder succesvolle formule van Kinepolis (en andere bioscopen zowat overal ter wereld) waarbij een aantal opera’s live in high definition in de bioscoop vertoond worden op hetzelfde ogenblik dat ze in de Metropolitan Opera in New York opgevoerd worden. Voor een fractie van de prijs die je in de ‘Met’ zou betalen, krijg je in Kinepolis de voorstelling van op de eerste rij te zien, aangevuld met interviews met cast en crew, een blik achter de schermen tijdens de decorwisselingen, een kijkje in de regiekamer, en zelfs een glaasje bubbels vooraf en/of in de pauze. In navolging van het operasucces is er tegenwoordig overigens ook al Theater in de cinema en Ballet in de cinema.

Nixon in China had ik al lang van tevoren in mijn agenda aangestipt. De voorstelling van zaterdag was mijn eerste kennismaking met deze opera van John Adams, van wie ik eerder al Doctor Atomic had gezien (over Robert Oppenheimer en het Manhattan Project). Net als Doctor Atomic is het verhaal gebaseerd op een stukje twintigste-eeuwse Amerikaanse geschiedenis, in dit geval het bezoek van Richard Nixon aan China, en zijn ontmoeting met Mao Zedong in 1972.

Het voordeel van een hedendaagse opera is dat hij soms gedirigeerd wordt door de componist zelf, en dat was bij deze Met-productie inderdaad het geval. De rol van Nixon werd vertolkt door de bariton James Maddalena, die ook al op de première in 1987 het personage voor zijn rekening had genomen.

Nixon in China werd bij de première wat kritisch onthaald, maar tegenwoordig wordt het stuk gezien als de meest invloedrijke opera van de voorbije vijfentwintig jaar. Het is Adams’ eerste opera, en ik heb er ontzettend van genoten. De bij momenten minimalistische muziek, erg ritmisch en met veel herhalingen, deed me meteen aan Philip Glass denken.

In Kinepolis Brugge zat de zaal deze keer niet vol, in tegenstelling tot de opera’s die ik het voorbije seizoen heb bijgewoond. Maar dat heeft twee redenen. Ten eerste is deze opera pas later aan het programma toegevoegd en zat daarom niet inbegrepen in de abonnementsformules. Bovendien trekt zo’n moderne opera sowieso minder volk dan gekende klassiekers zoals Aïda of Carmen, waar de zalen telkens zo goed als uitverkocht waren. Maar de afwezigen hadden ongelijk. Dit is beslist geen opera waarbij je kans loopt in slaap te vallen. De muziek houdt je gegarandeerd wakker. Bovendien zit er erg veel humor in, en de vertolkingen waren van een bijzonder hoog niveau. John Adams is vanaf nu mijn favoriete operacomponist!

www.kinepolis.com/opera
www.metopera.org/hdlive

Carmen

Ik stond voor een min of meer hartverscheurende keuze: het jaarlijkse nieuwjaarsetentje van de plaatselijke volkssterrenwacht waar ik lid van ben, of de HD Live-voorstelling van Bizets Carmen, live vanuit de ‘Met’ (de Metropolitan Opera) in New York.

Ik wou dolgraag Carmen zien en had hier al van lang tevoren naar uitgekeken, dus heb ik het etentje noodgedwongen laten varen. Ik had al een poosje geleden mijn zitje geboekt en was – enigszins tot mijn verbazing – maar net op tijd, want in de twee zalen die Kinepolis Brugge voor het evenement had voorbehouden, waren nog maar een handjevol plaatsen vrij. Volgende keer dus toch maar wat eerder boeken. Opera in de cinema is duidelijk een succesformule, iets wat ik eerder dit seizoen ook al had gemerkt bij de voorstelling van Verdi’s Aida.

Omdat ik graag goed voorbereid naar de opera ga, had ik alvast de cast sheet en synopsis gedownload van de Met-website en heb ik eerst nog eens mijn Deutsche Grammophon-cd met hoogtepunten uit Carmen voor de zoveelste keer herbeluisterd. Het is een opname uit 1983 van de Berliner Philharmoniker onder de leiding van de legendarische Herbert von Karajan, met Agnes Baltsa in de rol van Carmen, José Carreras als Don José, Katia Ricciarelli als Micaëla en de Belg José van Dam als Escamillo.

In de live voorstelling van de Met werden de hoofdrollen vertolkt door Elīna Garanča (Carmen), Roberto Alagna (Don José), Barbara Frittoli (Micaëla) en Teddy Tahu Rhodes (Escamillo), die insprong voor de ziek gemelde Mariusz Kwiecien. Het orkest stond onder de leiding van Yannick Nézet-Séguin.

Carmen is een opéra comique van Georges Bizet. De muziek behoort al jaren tot mijn favoriete operamelodieën, maar ik was nog nooit eerder in de gelegenheid geweest om een voorstelling van Carmen bij te wonen. Ik was dan ook bijzonder verheugd dit gebeuren vandaag van op de eerste rij te kunnen meemaken. Ik heb ontzettend van de voorstelling genoten en moest me inhouden om niet te beginnen meezingen met klassiekers als L’amour est un oiseau rebelle, A dos cuartos! en natuurlijk Votre toast... je peux vous le rendre (beter bekend als het Toreador-lied). Ook de instrumentale entr’actes en vooral de pas de deux aan het begin van de eerste en derde akte waren hoogtepunten.

Elīna Garanča is zonder meer geknipt voor de rol van Carmen, en vormt een perfect op elkaar ingespeeld duo met haar tegenspeler Roberto Alagna, die ik een goeie twee jaar geleden al had gezien in Roméo et Juliette, eveneens een Met-productie. Ook de Nieuw-Zeelandse bariton Rhodes zette een onberispelijke vertolking neer, zeker als je bedenkt dat hij amper drie uur voor de aanvang van de voorstelling pas vernomen had dat hij Kwiecien moest vervangen. Meteen zijn debuut als Escamillo.

Net als vorige keer werd het geheel voor het HD Live-publiek vlotjes aan elkaar gepraat door Renée Fleming, die ook instond voor de interessante interviews met cast en crew tussen de bedrijven door.

www.elinagaranca.com
www.kinepolis.com/opera
www.metopera.org/hdlive

Aida redux

Eerder dit jaar had ik in de Brugse binnenstad al een openluchtvoorstelling van Aida bijgewoond. Gisteren heb ik Aida tot mijn groot genoegen nog eens kunnen zien, deze keer de integrale versie, die op dat moment live opgevoerd werd in de ‘Met’ (de Metropolitan Opera) in New York.

Via de HD Live-technologie werd het spektakel rechtstreeks en in high definition doorgestraald naar tal van bioscoopzalen overal ter wereld.

Al voor het derde jaar organiseert Kinepolis ‘Opera in de cinema’ in samenwerking met de Met. En het lijkt wel of het ieder jaar meer en meer succes heeft. Voor de voorstelling van Aida gisteravond had Kinepolis in Brugge alvast een tweede zaal moeten openen, aangezien de eerste op voorhand al bijna helemaal volgeboekt was.

Met de receptie vooraf en de mogelijkheid tot het consumeren van een glaasje cava tijdens de pauzes krijgt de bezoeker een beetje het gevoel toch echt naar de opera te zijn geweest, en niet zomaar een avondje naar de bios.

Een avondje opera in de cinema biedt overigens enkele niet te onderschatten voordelen: we krijgen een inleiding door een operakenner, zitten als het ware op de eerste rij en kunnen tussen de bedrijven door ook nog eens een kijkje achter de schermen nemen. De voorstelling werd voor de HD Live-kijkers aan elkaar gepraat door Renée Fleming, die later in het seizoen de titelrol in Rossini’s Armida voor haar rekening zal nemen. Tijdens de pauzes kregen we interviews te zien met de hoofdrolspelers en konden we getuige zijn van de decorwisselingen.

Aida is in wezen een intiem verhaal met drie protagonisten, maar wordt doorgaans opgevoerd als een groot spektakelstuk met schitterende kostuums, indrukwekkende decors en tot de verbeelding sprekende massascènes (met name tijdens de alom gekende Triomfmars). Ook in de uitvoering van gisteravond was dat het geval, en dat was een groot contrast met de openluchtvoorstelling die ik vorige maand gezien had voor het Brugse stadhuis.

Later dit seizoen pik ik wellicht nog een paar opera’s in de cinema mee. Ik wil in ieder geval Carmen nog zien, en wellicht ook Hamlet.

www.kinepolis.com/opera
www.metopera.org/hdlive

Aida

Gisteravond ben ik naar een voorstelling van Aida geweest. Het was de eerste keer dat ik een live uitvoering meemaakte van dit beroemde meesterwerk van Giuseppe Verdi. Maar het was allerminst een traditionele uitvoering. De regisseur had ervoor gekozen om het verhaal, dat zich normaal gezien afspeelt in het Egypte ten tijde van de farao’s, te verplaatsen naar het Egypte van eind negentiende eeuw. En het was ook niet in de schouwburg of in het concertgebouw. De voorstelling van gisteravond vond plaats in open lucht, met als decor het prachtig verlichte laatgotische stadhuis van Brugge, dat voor een heel aparte sfeer zorgde. De cast was een internationale mix van getalenteerde solisten.

Ik had pas op het laatste moment mijn ticket gekocht, omdat ik uiteraard eerst het weer wou afwachten. Het was een mooie nazomeravond, dus dat viel mee. Op enkele zeldzame lege stoelen na zat de tribune helemaal vol. Ik had een mooie plaats in het centrale blok. Bijkomend voordeel was dat ik – als ik me goed herinner moet het aan het einde van de eerste akte geweest zijn – ook nog het ISS kon zien overvliegen. Ik wist eigenlijk niet op voorhand dat het ISS gisteravond rond die tijd te zien was, maar het ruimtestation (dat nu toch eindelijk bijna af is) was zo helder, dat mijn aandacht erdoor werd getrokken.

Binnenkort hoop ik Aida nog eens te zien, in een integrale versie (want het openluchtspektakel van gisteravond was wat ingekort). Volgende maand wordt de opera immers opgevoerd in de beroemde ‘Met’ (de Metropolitan Opera in New York) en via HD Live rechtstreeks doorgestraald naar een groot aantal bioscoopzalen over de hele wereld. Al voor het derde jaar op een rij zijn de voorstellingen te bekijken via ‘Opera in de cinema’ bij Kinepolis. Dus ja, het operaseizoen is weer begonnen!